Na Balkanu najveća koncentracija povratnika džihadista, Kosovo prednjači

ISIS i KoSOvo
FOTO: Xhemati Alban, albanska HTS katiba. Na baneru je naznačeno da je ova grupa boraca „infiltraciona jedinica.“ Datum objavljivanja: 18. oktobar 2017. (Izvor: Telegram)

Od 2012. godine, oko 1.070 građana Kosova, Bosne i Hercegovine, Severne Makedonije, Albanije, Srbije i Crne Gore putovalo je u Siriju i Irak, pre svega pridružujući se redovima Islamske države, a u manjem broju pridružnici Al Kaide (Jabhat al Nusra, skorije rebrendiranoj Hay’at Tahrir al-Sham – HTS). Od toga, većinu su činili odrasli muškarci. Najveći broj muškaraca otišao je sa Kosova. Oko 500 osoba i dalje se nalazi u konfliktnim zonama. Zapadni Balkan je trenutno region sa najvišom koncentracijom povratnika stranih boraca u Evropi, a Kosovo u tome prednjači. Pored toga Kosovo prednjači i u broju uspešnih krivičnih gonjenja povratnika iz Sirije i Iraka. Ipak, zbog relativno blagih kazni (na Kosovu prosečna kazna u slučajevima povezanim sa terorizmom iznosi 3,5 godine), oko 40 procenata osuđenih za teroristička dela na Kosovu u poslednjih nekoliko godina već je pušteno iz zatvora. Poslednje aktivno prisustvo džihadista iz regiona u Siriji predstavlja etničko albanska borbena jedinica Xhemati Alban, čiji borci uglavnom potiču sa Kosova i Severne Makedonije – ovo su neki od zaključaka analize Centra za borbu protiv terorizma (CTC) “Strani borci sa Zapadnog Balkana i domaći džihadisti – trendovi i implikacije” koji se odnose na Kosovo. U nastavku prenosimo neke od najvažnijih zaključaka.

Sa Kosova otišao najveći broj muškaraca

Odlazak stranih boraca iz regiona Zapadnog Balkana dostigao je vrhunac 2013-2014. godine i skoro je zaustavljen do 2016. godine, iako su, kako pišu autori, nadahnuti militantni džihadisti nastavili uglavnom neuspešne pokušaja da pređu u Siriju takođe i 2017. godine.

Oko dve trećine ljudi sa Zapadnog Balkana, ili 67 procenata, činili su odrasli muškarci, 15 procenata žene i 18 procenata dece.

Sa Kosova je, kako se navodi, otišao najveći broj muškaraca (256) dok je najveći broj žena (61) i dece (81) otišao iz Bosne i Hercegovine.

Zbog novih rođenja između 2012. i 2019, broj dece stranih boraca sa Zapadnog Balkana u Siriji i Iraku znatno se povećao. Prema zvaničnim podacima, broj dece rođene na ratištu, kosovskih i bosanskih roditelja, do početka 2019. godine iznosio je 155.

Ova nova rođenja dodatno su povećala broj osoba sa Zapadnog Balkana koji su boravili u Siriji i Iraku na najmanje 1.225.

U poslednjih sedam godina, oko 260 onih koji su putovali u Siriju i Irak sa Zapadnog Balkana navodno su ubijeni u oružanim sukobima ili su, u nekoliko slučajeva, umrli prirodnom smrću. To predstavlja gotovo četvrtinu prvobitnog kontingenta od 1.070 pojedinaca.

Oko 460 ostalih vratilo se u države čije državljanstvo poseduju ili u kojima imaju prebivalište. Većina se vratila do 2015.

Repatrijacija je nastavljena u aprilu 2019. godine, a Kosovo je prihvatilo transfer 110 pojedinaca, od kojih 74 dece, 32 žene i četiri muškarca, navodno boraca. Ovo je bila jedna od najvećih dosadašnjih repatrijacija, stoji u analizi.

Oko 500 lica sa Zapadnog Balkana i dalje se nalazi u Siriji i Iraku

Autor analize procenjuje da se još oko 500 boraca i njihovih porodica sa Zapadnog Balkana nalaze u Siriji i Iraku, od toga trećinu čine borci, a ostalo žene i deca. Većina njih nalaze se u zatvorima i kampovima za raseljena lica koje kontrolišu Kurdi, dok se manji broj njih nalazi u organizacijama kojima su se tamo pridružili. Državljani BiH trenutno čine najveći broj ljudi sa Zapadnog Balkana koji se i dalje nalaze u konfliktnoj zoni.

Poslednje aktivno prisustvo džihadista iz regiona u Siriji –  etničko albanska jedinica Xhemati Alban

U analizi se primećuje da je poslednje aktivno prisustvo džihadista iz regiona u Siriji – etničko albanska jedinica u okviru pridružnice Al Kaide (HTS – Hay’at Tahrir al-Sham), Xhemati Alban – (katiba) borbena jedinica koju čine borci, etnički Albanci, koji operišu u okolini severnozapadne sirijske provincije Idlib.

Borci iz drugih etničkih zajednica sa Zapadnog Balkana nastavljaju da se bore sa HTS-om, ali etnički Albanci čini se da su jedini koji i dalje operišu kao monoetnična jedinica sa svojom komandnom strukturom. Ovo može da bude indikator kako dovoljno velikog broja boraca tako i adekvatnih vojnih sposobnosti.

Istraživanja autora i jezičke idiosinkrazije na propagandnim snimcima pokazuju da ti borci potiču prvenstveno iz Severne Makedonije i sa Kosova. Video i fotografski propagandni materijal koji je između 2017. i 2018. objavio pridruženi medij ukazuju da ova jedinica može imati do dve desetine aktivnih boraca u svojim redovima.

Ostali snimci „mučeničke“ propagande pokazuju da je jedinica možda pretrpela najmanje 18 smrti u sukobima, jednu nakon napada SVBIED tokom ofanzive na Alepo krajem februara 2016. Poslednju najavu džihada objavio je službeni propagandni kanal jedinice 13. maja 2019. godine.

Komandant jedinice je Abdul Jašari, 42-godišnji Albanac, državljanin Severne Makedonije. Jašari (ratno ime Abu Qatada al-Albani) je uticajna ličnost i bliski vojni savetnik Abu Muhammad al-Julanija, vođe HTS-a, koji je Jašarija u leto 2014. godine imenovao da vodi vojne operacije organizacije u Siriji.

Američki trezor označio je Jašarija teroristom 10. novembra 2016. Njegovo ime se nedavno pojavilo u saopštenjima HTS-a kao jedan od članova visokog odbora sa zadatkom da vodi napore na pomirenju sa Hurrasom al-Dinom, džihadističkom frakcijom povezanom sa Al Kaidom.

Kao deo kontinuiranog angažovanja i propagandnih napora Xhemati Alban–a putem kanala društvenih medija koji ciljaju publiku na Balkanu, grupa je u avgustu 2018. godine objavila 33-minutni video pod nazivom „Albanski snajperisti u Siriji“ (Albanian Snipers in the Lands of Sham). Ovaj visokokvalitetni propagandni video na albanskom sa engleskim titlovima, dokumentuje razne faze obuke, planiranja i borbenih napora snajperske jedinice koja je, čini se, samodovoljna u izradi oružja ali i taktičkoj obuci. Njeni pripadnici koriste prilagođene, visoko precizne puške sa relativno skupim nišanima i zanatskim prigušivačima. Veštine prikazane u videu ukazuju na moguću bivšu vojnu ili paravojnu pripadnost.

Kosovo prednjači u broju povratnika iz konfliktnih zona

Neke od najvećih stopa mobilizacije lica u u džihadistićke terorističke organizacije od početka oružanog sukoba u Siriji u odnosu na populaciju zabeležene su na Kosovu, u BiH i Severnoj Makedoniji.

Slično je i kada je reč o povratku, gde, prema zvaničnim podacima, oko 460 pojedinaca iz regiona se vratilo iz Sirije i Iraka, od kojih 242 na Kosovo.

Poređenja radi, zemlje EU sa kumulativnom populacijom od 500 miliona, primili su nazad 1500 povratnika iz ovog područja.

Kako podaci ukazuju, Zapadni Balkan je trenutno region sa najvišom koncentracijom stranih boraca povratnika u Evropi, a uzevši u obzir još oko 500 građana koji se i dalje nalaze u Siriji, nije neverovatno da se broj povratnika udvostruči u budućnosti.

Kosovo, sa svojih 134 povratnika na million građana, nalazi se na vrhu tabele, a prati ga Severna Makedonija sa 42 na million građana, dok je na primer u Velikoj Britaniji 6 povratniika, a u Nemačkoj i Francuskoj po 4 na milion stanovnika.

Oktobra 2018, kosovske vlasti prihvatile su transfer iz Turske etničkog Albanca borca Islamske države i troje njegove dece. On je rođen u Nemačkoj od roditelja koji su emigrirali tamo sa Kosova. Do toga je došlo nakon što mu je Nemačka povukla svoju trajnu dozvolu za boravak iako je celog života živeo u Nemačkoj, navodno tamo bio radikalizovan i borio se u Siriji u džihadističkoj jedinici u kojoj se govorilo nemačkim jezikom.

Brzo je optužen, osuđen i proglašen krivim na Kosovu u roku od tri meseca za „organizovanje i učestvovanje u terorističkoj grupi.“ Iako je, nakon što je priznao krivicu, dobio petogodišnju zatvorsku kaznu, to je bilo samo za krivično delo pridruživanja terorističkoj organizaciji, ali ne i za moguće zločine počinjene tokom četiri godine provedene u borbama sa Islamskom državom u Siriji.

Uprkos značajnim izazovima u pogledu kapaciteta i resursa, zemlje Zapadnog Balkana gonile su i osudile značajan broj džihadista povratnika. Kosovo je prednjačilo u tim naporima sa 73 uspešna krivična gonjenja muških povratnika od početka 2019. godine, što je više nego u svim ostalim zemljama regiona zajedno.

Dva strana borca, jedan iz Severne Makedoniji i jedan sa Kosova služe doživotnu kaznu u Turskoj.

Oko 40 procenata osuđenih za terorizam na Kosovu u poslednjih nekoliko godina, već je pušteno iz zatvora

Ipak, zbog generalno blagih režima izricanja kazne u zemljama Zapadnog Balkana, često zasnovanim na dogovoru o priznanju krivice, zatvorske kazne u slučajevima povezanim sa terorizmom uglavnom se kreću u rasponu od jedne do šest godina, sa nekoliko izuzetaka u slučajevima istaknutih lica koja su regrutovala borce.

Na primer, na Kosovu, prosečna kazna u slučajevima povezanim sa terorizmom iznosi 3,5 godine. Kao rezultat, oko 40 procenata osuđenih za teroristička dela na Kosovu u poslednjih nekoliko godina već je pušteno iz zatvora.

Sposobnost stranih boraca povratnika da izbegnu organe vlasti

Druga zabrinutost koja se odnosi na povratnike strane borce je verovatnoća da su se neki možda vratili u region uz pomoć mreža podrške, a da ih vlasti nisu otkrile ili su bar neko vreme mogle da im izbegnu.

Navodni regruter Islamske države rođen na Kosovu, sa stalnim prebivalištem u Americi u vreme putovanja u Siriju 2013, preselio se u Bosnu i Hercegovinu u januaru 2017. koristeći lažne putne isprave. U Sarajevu se skrivao oko šest meseci koristeći brojne lažne identitete pre nego što je uhapšen, a tada su navodno pronađeni u njegovom posedu pasoši iz šest zemalja.

Izručen je Sjedinjenim Državama u oktobru 2017. godine gde je optužen. Iako svrha njegovog preseljenja u Bosnu i Hercegovinu ostaje nejasna, mogao bi se suočiti sa doživotnom kaznom u Sjedinjenim Državama ako bude proglašen krivim.

U drugom slučaju, bivšeg stranog borca Islamske države, građanina Kosova, u februaru 2019. godine, albanske carinske vlasti uhapsile su tokom pokušaja ukrcavanja na trajekt za Italiju pomoću falsifikovanog pasoša Severne Makedonije.

U januaru 2017. sud na Kosovu osudio ga je na dve godine i šest meseci zatvora, ali policija ga nije mogla locirati po završetku suđenja dok se nije pojavio u Albaniji.

Oba ova slučaja ilustruju sposobnost stranih boraca povratnika da izbegnu organe vlasti, putuju i presele se u inostranstvo i pribave putne isprave pod lažnim identitetom.

U drugim slučajevima, povratnici pod kućnim pritvorom su pobegli od zakona i vratili se u Siriju.

Sve navedeno se verovatno neće dogoditi bez logističke i finansijske pomoći mreža podrške sa kriminalnim vezama, zaključuje se.

Dok je u proteklih nekoliko godina došlo do pada količine džihadskih medija na jezicima zemalja Zapadnog Balkana, pasionirana grupa džihadista sa društvenih medija i dalje redovno sarađuje sa publikom na istim, šire propagandu džihada, regrutuju, podstiču nasilje, pa čak i planiraju napade.

Krajem 2017. godine, sud na Kosovu osudio je pristalicu Islamske države na godinu i šest meseci zatvora zbog korišćenja platformi na društvenim medijima za podsticanje napada na kosovske vladine institucije i strane ambasade.

Nekoliko meseci kasnije, još jedna pristalica Islamske države, brat kosovskog bombaša samoubice  Islamske države, dobio je kaznu od 200 sati rada u zajednici zbog podsticanja napada na automobile putem društvenih medija.

U oktobru 2018. obojica su proglašeni krivim po dodatnim optužbama, prvi za pokušaj da pribavi  podršku i finansije za samoubilački napad, a drugi zbog toga što slučaj nije prijavio policiji.

Osujećene terorističke zavere

Terorističke zavere uspešno su prekinute protivterorističkim operacijama u poslednje tri godine na Kosovu, Albaniji, Severnoj Makedoniji, Bosni i Hercegovini i Srbiji.

U osujećenom planu Islamske države 2016. koji je uključivao izvršenje simultanih napada u regionu, uključujući i onaj na izraelsku fudbalsku reprezentaciju u poseti Albaniji, devet državljana Kosova proglašeno je krivim.

Prema navodima tužilaštva, jedan od počinitelja prethodno je boravio u Siriji a neki od zaverenika su preuzimali direktive o napadu od svojih sunarodnika na rukovodećim pozicijama u okviru Islamske države.

U junu 2018. kosovske vlasti su, kako se izveštava, osujetile još jedan napad koji je ciljao NATO snage stacionirane na Kosovu.

Jedan od zaverenika ranije je uhapšen zbog pokušaja putovanja u Siriju, a drugi je proteran iz Italije.

Poslednji osujećeni napad desio se u Severnoj Makedoniji, 15. februara 2019. godine, gde je policija uhapsila 20 navodnih pristalica Islamske države.

Centar za borbu protiv terorizma je akademska ustanova na Vojnoj akademiji Sjedinjenih Američkih Država (USMA) u Vest Pointu u Njujorku, koja pruža obrazovanje, istraživanje i analizu politika u specijalnim oblastima terorizma, protivterorizma, domovinske sigurnosti i unutrašnjih sukoba.

Comments

comments



Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.