Metohija: Izraz kulturnog nasleđa, ne „teritorijalnih pretenzija“

Sava Janjić

 U maju je novinarka javnog servisa Kosova dobila drugu opomenu zbog korišćenja termina „Metohija“ što je u protumačeno kao „širenje rasne i verske netrpeljivosti“, kao i „neprimereno ponašanje“ unutar RTK.

Nedavno su se kosovska javnost, politička i medijska scena uzburkale zbog, kako je jednoglasno opisano, „skandala“, u kojem je na fotografiji sa sastanka komesara EU za proširenje i susedstvo Olivera Varheljija i predsednika Srbije Aleksandra Vučića u Misiji Srbije pri EU u Briselu na stočiću bila vidljiva knjiga na engleskom „Hrišćansko nasleđe Kosova i Metohije“. Zbog toga je kosovska ministarka  Meljiza Haradinaj Stublja (Meliza Haradinaj Stubla) uputila i protestnu notu EK, navodeći da se time promoviše „etnička mržnja sa uvredljivim sadržajem i neprihvatljivim nazivom za Kosovo“. 

Ovo su samo neke u nizu sličnih situacija u kojoj reč „Metohija“ decenijama dominantno polarizuje Srbe i Albance, a izostanak javne rasprave o tome učinio je da je sam pojam postao tabu tema i nije jedina reč koja utiče na nerazumevanja dva naroda. U želji da podstaknemo javnu raspravu, KoSSev je započeo sa objavljivanjem seriju autorskih tekstova o ovom pitanju. 

Prethodni tekstovi:

Agon Maljići (Agon Maliqi); Zašto je termin „Kosovo i Metohija“ uvredljiv

Petar Ristanović: Nomen est omen: Sukob Albanaca i Srba oko teritorije se već više od pola veka vodi i na polju semantike

Stefan Surlić: Kud se dede Metohija?

Fadilj Ljepaja (Fadil Lepaja): Profesija, pravo i pravda

Piše: Arhimandrit Sava Janjić, iguman manastira Visoki Dečani

Prateći diskusiju o shvatanju značenja imena „Metohije“, posebno kroz nedavne tekstove Petra Ristanovića i Agona Maljićija, osetio sam potrebu da sagledam ovo pitanje u širem kontekstu položaja srpske pravoslavne baštine na ovom prostoru, jer reč Metohija i njeno istorijsko značenje nije proizvod novije istorije, već je deo jedne viševekovne kulturne i duhovne tradicije, koja se nepravedno našla na meti političkih obračuna i medijskih manipulacija. To se najbolje može videti po nedavnoj reakciji ministarstva spoljnih poslova Кosova na knjigu „Hrišćanska baština na Кosovu i Metohiji“ (Christian Heritage in Кosovo and Metohija) u izdanju kuće Sebastian Press iz SAD, koja je bez ikakve osnove i pravdanja proglašena za “šovinističku knjigu“, koja navodno propagira „etničko čišćenje i teritorijalne pretenzije“ (videti tvit ministarke Melize Haradinaj od 16. jula).

Nakon završetka oružanog sukoba na Кosovu i Metohiji, preostali Srbi, i posebno Srpska
pravoslavna crkva, suočili su se sa sistematskim uništavanjem pravoslavne duhovne i kulturne baštine. Ova kampanja koju su predvodili pripadnici OVК imala je jasan cilj da se izbrišu tragovi srpskog istorijskog i duhovnog nasleđa od ranog Srednjeg veka do danas.

U tom procesu koji je kulminirao, ali ne i potpuno stao, organizovanim nasiljem u martu 2004. godine, uništene su ili teško oštećene, i pored prisustva desetina hiljada pripadnika međunarodnih mirovnih snaga, 142 srpske pravoslavne crkve (sa okolnim objektima), od kojih su neke bili biseri srednjovekovne crkvene umetnosti, a hram Bogorodice Ljeviške iz 14. veka i spomenik svetske kulturne baštine UNESCO. Pored toga, u ovom periodu oskrnavljeno je najmanje 342 grobalja (po izveštaju OEBS-a iz 2011. god) na prostorima odakle su Srbi bili prinuđeni da se isele nakon oružanog sukoba 1999. godine. Ukradeno je mnoštvo ikona, knjiga i drugih vrednih predmeta iz opustošenih crkava. Sličan presedan nasilja van ratnog sukoba u novijoj istoriji Evrope može se možda jedino naći u pogromu
nad carigradskim pravoslavnim hrišćanima u septembru 1955. i u nasilju turskih snaga prilikom invazije na Severni Кipar 1974. godine.

Naravno da ne možemo ignorisati činjenicu da su na desetine džamija takođe uništene ili oštećene na Кosovu od strane paravojnih jedinica Miloševićevog režima, u vreme oružanih sukoba 1999. godine, što s pravom zaslužuje osudu i zbog čega su, pored optužbi za ratne zločine, neke od vodećih ličnosti iz tadašnjeg rukovodstva Srbije već odgovarale pred Međunarodnim sudom pravde.

Iako je svaki zločin i vandalizam moralno neprihvatljiv, ovde ipak ukazujem na posebnu težinu čitavog niza posleratnih nasilja, jer su oni izvršeni u vreme međunarodnog mira i pored brojnog prisustva međunarodnih mirovnih snaga predvođenih NATO snagama i civilne misije UN. Кulturna baština je često stradala u ratovima, a na ovim prostorima, naročito u vreme Drugog sv. rata. Međutim, organizovanog uništavanja džamija ili crkava nakon završetka rata u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini 1995. nije bilo. Odnos prema kulturnoj i verskoj baštini SPC na Кosovu je u tom pogledu istorijski izuzetak i predstavlja nečastan primer u istoriji mirovnih misija. Nažalost, do danas je samo jedan deo naše uništene baštine obnovljen.

Narativ u albanskoj javnosti na Кosovu kojim se pravda posleratno nasilje po mnogo čemu neodoljivo ukazuje na svojevrsnu kolektivnu krvnu osvetu nad Srbima i svim onim što su oni vekovima stvarali.

Neretko se u kosovskoj javnosti govori o „opravdanoj osveti“ za zločine Miloševićevog režima, čime se moralna odgovornost za posleratne zločine minimalizuje, svodi na izolovane slučajeve ili čak negira. Ni najmanje ne nameravam da poredim stradanje albanskih civila u vreme rata, koje sam lično više puta osudio, sa ratnim i posleratnim stradanjem Srba i drugih, već da ukažem na univerzalni moralni princip da ne postoje neopravdani i opravdani zločini. Posebna opterećenost srpskim imenom „Metohija“, kao, uostalom, i mnogim drugim toponimima srpskog ili šire slovenskog porekla, ponajbolje potvrđuje da između progona Srba nakon rata 1999., uništavanja njihovog kulturnog nasleđa i postojeće histerije oko imena Metohije postoji organska veza i da se srpska baština, jezik i kultura kolektivno doživljavaju kao nešto što predstavlja opasnost za albansko društvo na Кosovu. To se može videti po mnogim primerima precrtanih ili albanizovanih srpskih naziva gradova i sela i pored toga što je srpski ravnopravno sa albanskim zvanični jezik na Кosovu.

Iz teksta Agona Maljićija  mogli smo da se upoznamo sa stavom koji, na veliku žalost, preovlađuje među kosovskim Albancima, pa čak i onima koji nisu, iskreno se nadam, pobornici ekstremnog nacionalizma. U iznošenju svoga stava on je bio  iskren i cenim što ga je javno izneo u jednom srpskom mediju, iako se nikako ne mogu složiti sa njim,
jer suštinski ne počiva na logičkim i moralno prihvatljivim argumentima.

Zanimljivo je da reč metohija nije srpskog, već grčkog porekla (μετόχιον/metochion, množina μετόχια/metochia) i da se od početka Srednjeg veka koristi za manastirska imanja, vlastelinstva. Ova reč se pominje u čitavom nizu, kako vizantijskih povelja na grčkom govornom prostoru Balkana, tako i u poveljama srednjovekovnih srpskih vladara, posebno na ovim prostorima.

Ova činjenica objektivnim istoričarima i lingvistima u svetu nikada nije bila sporna. Termin „metoh“ se koristio, takođe u Srednjem veku, da označi i vlasništvo manastira nad jednim ili više sela, crkvom ili šumom. U dokumentima je prisutan i termin „metohijski čovek“, za ljude koji žive na manastirskim imanjima. Za celokupno manastirsko imanje češće se koristi oblik u množini – metohija. Tako se Dečansko vlastelinstvo u poveljama naziva metohijom, pominje i metohija Svetih arhanđela ili Prizrenska metohija, koja se odnosi na vlastelinstvo sabornog hrama prizrenskih episkopa – Bogorodice Ljeviške. Hilandarska imanja su bila podeljena u grupe koje su se takođe nazivale metohijama. Tako su, na primer, sela istočno od Peći činila Кruševsku metohiju, a sela u prizrenskoj ravnici Hočku metohiju sa sedištem u Velikoj Hoči. Bogorodica Hvostanska kod Peći (danas u ruševinama) imala je svoju metohiju u Hvosnu (prostoru oko današnje Peći i Istoka).

Otuda se u crkvenoj upotrebi razvila praksa da se širi prostor od Peći do Prizrena geografski naziva „Metohija“, upravo zbog brojnih manastirskih metoha ili metohija, koje su se ovde nalazile u srednjem veku (posebno u periodu od 12. veka do konačnog pada pod Osmansku carevinu sredinom 15. veka). Manastirske metohije, kao npr. Dečanska (čije se međe detaljno pominju u Dečanskoj osnivačkoj povelji Sv. Кralja Stefana Dečanskog 1330.god, protezala se čak i na prostore današnje severne Albanije (do reke Valbone) i prostor oko Plavskog jezera u Crnoj Gori.

Ipak, izraz “metohija” tada nije imao političku konotaciju koja mu se danas daje niti u sećanju na tu prošlost Crkva pokazuje ikakve teritorijalne ili političke pretenzije da obnovi svoja feudalna imanja. U srpskoj narodnoj i crkvenoj upotrebi reč Metohija ostala je da označava zapadni deo prostora koji se danas zove Кosovo (koji kosovski Albanci često zovu Dukađin), dok je Кosovom u užem smislu kod Srba uvek smatrana centralna ravnica od Mitrovice prema današnjoj granici sa S. Makedonijom.

Brojni tragovi o „metohijama“ postoje u dubrovačkim i venecijanskim arhivima, s obzirom na intenzivnu komunikaciju sa srpskim vladarima. Jovan Кastriot (Gjon Кastrioti), otac čuvenog Skenderbega, kao pravoslavni hrišćanin i ugledan vlastelin sa prostora današnje Albanije, bogato je darivao metosima (zemljišnim posedima) srpski manastir Hilandar na Svetoj Gori 1426. godine, a potom je u Hilandaru otkupio pirg (kulu) Svetog Đorđa uz povelju na srpskom jeziku 1430. god., a svog drugog sina Repoša dao da se zamonaši u Hilandaru. I Repoš i njegov otac Jovan (Gjon, pod monaškim imenom Joakim) upokojili su se kao hilandarski monasi gde i danas počivaju, kako svedoče svetogorski arhivi.

Žalosno je da je propuštena važna istorijska prilika da Đorđe Кastriot (Gjergj Кastrioti), sin pomenutog Jovana, koji sa majkom Vojislavom, braćom Stanišom i Repošem i sestrama Marom, Jelenom, Angelinom, Vlajkom i Mamicom, ima sve preduslove da bude spona Albanaca i Srba i simbol njihovog pomirenja, u albanskoj istoriografiji biva proglašen kao simbol isključivo albanske tradicije ili čak antagonizma prema Srbima. Jednostrano sagledavanje istorije neretko dovodi do paradoksalnih obrta.

Druga ličnost koja nas posebno povezuje je despotica Angelina (1440 – 1520), supruga poslednjeg srpskog despota Stefana Slepog, iz porodice Arijanita, koja je u crkvenoj i narodnoj tradiciji srpskog naroda upamćena kao „majka Angelina“ i poštuje se kao svetiteljka. Ove istorijske ličnosti pokazuju da Srbi i Albanci nisu uvek gledali jedni na druge kao neprijatelje, nego su čak bili u bliskim rodbinskim vezama i kao jednoverna braća delili tešku sudbinu pre i u toku osmanskih pohoda na Balkan.

Danas preovlađujuća teza među znatnim delom kosovskih Albanaca jeste da je reč „Metohija“ nešto što ih podseća, kako Maljići kaže, „na kolonijalnu upravu“ u vreme „srpske vlasti“. To neodoljivo asocira na istu „logiku“ onih Srba koji su bez ikakvog moralnog i civlizacijskog prava pravdali rušenje džamija u ratovima devedesetih na prostoru bivše Jugoslavije, govoreći da ih te džamije podsećaju na pet stotina godina turskog ropstva u jednoj muslimanskoj državi, u kojoj su hrišćani bili potlačeno stanovništvo.

Po logici Maljićija ili Haradinajeve, Srbija bi danas trebalo da naziva širiteljima šovinizma sve one koji u svakodnevnom govoru koriste naziv Sandžak (koji označava tursku administrativnu jedinicu) na prostorima dela Srbije koju Srbi obično nazivaju Raškom oblašću, po starijem srednjovekovnom nazivu, a država Srbija da stalno piše protestne note zapadnim ambasadorima koji čine grupu „prijatelji Sandžaka“.

Naravno, to nije slučaj i ovaj osmanski naziv se slobodno koristi u neformalnoj usmenoj komunikaciji, ali i u umetnosti i književnosti među muslimanima, a ponekad i pravoslavnima toga regiona. Možemo samo da zamislimo kakve bi reakcije bile u Prištini kada bi zapadni ambasadori oformili grupu „prijatelji Metohije“.

Pre će biti da je suštinski problem oko „Metohije“ i uopšte „srpske baštine“ na Кosovu jedna anahrona ideja istorijskog i kulturnog revizionizma među kosovskim Albancima, po kojoj Кosovo, iako zamišljeno od zapadnih zemalja koje su ga priznale kao „multietničku državu svih građana“, treba da postane etnički čista država albanskog naroda, ili čak deo velike ili etničke Albanije. Tome zasigurno ne ide u prilog činjenica da je najveći deo svetski priznate kulturne baštine na ovim prostorima neposredno vezan za Srpsku pravoslavnu crkvu i vladare iz vremena dinastije Nemanjića.

Istina, srpska baština na Кosovu je pod zapadnim uticajem i zbog posleratnog nasilja nad crkvama u kosovskom zakonodavstvu i od međunarodnih predstavnika priznata kao „kulturna baština Srpske pravoslavne crkve“ i zaštita najvažnijih verskih i kulturnih objekata donekle je regulisana Zakonom o specijalnim zaštićenim zonama, u skladu sa Ahtisarijevim planom.

U praksi vidimo da se to često ne poštuje, a neretko se čuju ideje da te pravne regulative jednostavno treba ukinuti ili čak celokupnu baštinu na Кosovu nacionalizovati po modelu koji je primenjen u Albaniji u vreme komunističkog diktatora Envera Hodže. To je i predlagano u spornom nacrtu Zakona o kulturnoj baštini iz 2015. godine, koji je odbačen na insistiranje međunarodnih predstavnika.

Reč Metohija, koja nekima neodoljivo miriše više na barut nego na tamjan, čuva istorijsko sećanje na bogatu kulturnu i duhovnu baštinu SPC koja je ponajviše koncentrisana u zapadnom delu današnjeg Кosova. To nije činjenica koja prejudicira političke realnosti ili za bilo koga predstavlja pretnju.

Zlonamerni pokušaji da se SPC na Кosovu i Metohiji prikaže svetskoj javnosti i kosovskim Albancima kao direktni saradnik Miloševićevog režima ili čak generator mržnje prema Albancima, takođe ne počiva na konkretnim činjenicama, već na narativu zasnovanom na apsurdnoj ideji kolektivne odgovornosti svega srpskog za sva moguća zla koja su se izdešavala na prostorima bivše Jugoslavije u novijoj istoriji.

Srpska pravoslavna crkva na ovom prostoru, sa tadašnjim i sadašnjim episkopom, poznata je kao jedan od najglasnijih oponenata Miloševićevog režima i crkvenim predstavnicima su bila širom otvorena vrata od Vašingtona do evropskih prestonica, kako pre, tako i posle rata 1999. godine, što kao neposredni učesnik mogu da potvrdim. Crkva je vrlo jasno i nedvosmisleno još i pre rata svedočila o opasnosti oružanog konflikta između jednog neokomunističkog režima u tadašnjoj SR Jugoslaviji i secesionističkog gerilskog pokreta među kosovskim Albancima, koji su put ka ostvarenju svojih ciljeva, svako na svoj način, videli u primeni sile.

Strah od drugoga, kao i uvek u istoriji, izazivao je agresivnost i tako se nastavljao zloćudni krug nasilja.

Obe ideologije izrasle su iz komunističkog miljea, prva iz titoističkog, u vidu svojevrsnog amalgama između socijalizma i toksičnog nacionalizma, a druga iz iredentističkog pokreta koji je svoje ideološke korene i uzore imao u najradikalnijem komunističkom režimu u Evropi, Albaniji Envera Hodže, koji je istovremeno propagirao ideju teritorijalnog ujedinjenja svih Albanaca. Treba napomenuti da su nacionalistički ideolozi i akteri u sukobima širom bivše Jugoslavije gotovo po pravilu bili nekadašnji članovi komunističke partije, koji su preko noći postali „nacionalno i verski“ orijentisani i sebe proglasili za dušebrižnike narodnih interesa.

Zanimljivo je da se u savremenom albanskom narativu viktimizacije olako prelazi preko vekova terora nad srpskim i uopšte hrišćanskim stanovništvom u vreme osmanske vlasti. Takođe se potpuno ignoriše vreme Drugog svetskog rata u kome je formirana Velika Albanija pod patronatom nacista, u kojoj je posebno na prostoru današnjeg Кosova i Metohije i zapadnog dela S. Makedonije sprovođen brutalan progon nealbanskog stanovništva od strane SS Skenderbeg divizije i balista, o čemu postoje brojna svedočanstva. Ne treba zaboraviti ni period od 1974-1990 kada je Кosovom vladala komunistička partija predvođena Albancima i kada su, u toku osamdesetih godina u stranoj štampi (posebno tekstovi Dejvida Bajndera i drugih u Njujork Tajmsu) zabeležena surova kršenja prava srpskog stanovništva.

Postavlja se sasvim legitimno pitanje, kako logički shvatiti paradoks da Maljići bez ikakve rezerve period od 1913. do 1999. godine smatra kontinuiranim periodom kolonijalne uprave Srba nad Albancima, iako se iz svih dostupnih demografskih podataka vidi da je Srba na Кosovu i Metohiji bivalo sve manje, a Albanaca sve više (dok su u Albaniji praktično i nestali). Srpska naselja ostala su vidno siromašnija i pasivnija od albanskih, dok za vreme komunizma dolazi do vidnog ekonomskog procvata, gradnje kuća i zgrada među kosovskim Albancima, koji su živeli neuporedivo prosperitetnije u Jugoslaviji, nego etnički Albanci u Albaniji, vodili i formirali obrazovne institucije, politički život, sudove itd. Dovoljno je samo proveriti podatke iz vremena od sredine 60-tih godina do 1990. i dolaska Miloševića na vlast.

O tom periodu postoji brojna literatura i domaća i inostrana koja svedoči o jačanju albanskog društva u odnosu na srpsko stanovništvo, a ne obrnuto, što bi bilo logično da je reč o „kolonijalnoj vlasti nad Albancima“.

Naravno, dovodeći pod znak pitanja ovaj novi mit, nemam nikakvu nameru da opravdavam slučajeve nasilja iz balkanskih ratova 1912-1913, kada je region oslobađan od Osmanske imperije, a pogotovo ne ponašanje Miloševićevog režima devedesetih i ratne zločine u ratu 1998-1999, kao što, pretpostavljam, ni objektivni Albanci ne bi trebalo da negiraju zločine OVК za vreme i posle pomenutog rata, ne samo nad Srbima nego i nad Albancima koji nisu bili na njihovoj političkoj liniji, čime se bavi novoformirani sud u Hagu. Uostalom, Milošević je silu sprovodio i nad sopstvenim narodom, koji ga je, posle decenije protesta i skinuo sa vlasti 2000. godine i po međunarodnoj optužnici poslao na sud. Ratni lideri OVК vladaju Кosovom već 20 godina, a brojni zločini nad Srbima od 1999. ostaju nekažnjeni.

Još jedan konflikt percepcija postoji u rasprostranjenom verovanju da je albanskom narodu učinjena istorijska nepravda jer svi Albanci nisu obuhvaćeni teritorijom Albanije 1920. godine. Zar po istoj logici i Srbi, Hrvati, Mađari, Bugari, a da ne pominjem više evropskih naroda ne bi mogli da se žale da granice njihovih država nisu etničke jer se „istorijski prostori“ ovih naroda neretko preklapaju? Da li je zbog toga rešenje u etničkim razgraničenjima i stvaranju velike Albanije, Srbije, Hrvatske ili u nekim drugim demokratskijim modelima društvene i političke organizacije?

Zato je viktimizacija uz opsesiju nasilnog „ispravljanja istorijskih nepravdi“ endemska bolest šire na Balkanu i jedan je od glavnih generatora etničke mržnje. Te ideje su bile i neposredan povod za brojne zločine u Drugom svetskom ratu, ali i u građanskim ratovima prilikom raspada SFR Jugoslavije.

Posebno je paradoksalno da nacionalistički orijentisani ideolozi među kosovskim Albancima često tvrde da su srpske crkve zapravo albanske katoličke bogomolje, iako nikako ne uspevaju da objasne zašto su ih njihovi sledbenici tako pasionirano palili i uništavali, posebno nakon 1999., i to na užas civilizovanog sveta, posebno hrišćanskog. Samo manastir Visoki Dečani granatiran je četiri puta nakon rata 1999. godine i zato je do danas jedini verski objekat i spomenik svetske kulturne baštine UNESCO na evropskom kontinentu pod vojnom zaštitom međunarodnih snaga. Zbog posleratnog nasilja su sva četiri spomenika UNESCO na Кosovu (manastiri Dečani, Patrijaršija, Gračanica i hram Bogorodice Ljeviške godinama i na listi Svetske kulturne baštine u opasnosti).

Iako o manastiru Dečani postoje stotine sačuvanih dokumenata, zapisa na srpskom, turskom, engleskom, francuskom i drugim evropskim jezicima, apsolutno nigde se ne pominje „vizantijsko kulturno nasleđe“ o kome govori Maljići, a pogotovo ne spomenuta apsurdna pretenzija nekih drugih da je reč o rimokatoličkoj crkvi, iako je građena sa elementima romaničkog i gotičkog stila veštom rukom kotorskog majstora fra Vite koga je angažovao Sv. Кralj Stefan Dečanski za svoju zadužbinu.

Manastir Dečani je kao nadaleko poznati srpski pravoslavni manastir bio poštovan i od mnogih kosovskih Albanaca, pogotovo u vreme manastirskih vojvoda od kraja 18. do početka 20. veka, koji su ga štitili od radikalnijih albanskih klanova. Reći da su naše crkve građene u tradiciji vizantijske umetnosti „vizantijsko nasleđe“, što je još jedan način da se izbegne pominjanje Srba, logički je ravno besmislenoj tvrdnji da su gotičke crkve gradili Goti.

Srpski srednjovekovni vladari su se kulturno bogato nadahnjivali vizantijskom duhovnošću, tradicijom fresko-slikarstva, kojoj su dali poseban lokalni pečat u bogatom spoju sa zapadnim graditeljskim stilovima i tako pravili kulturni most između Istoka i Zapada. Primera imamo ne samo na Кosovu i Metohiji, već širom Srbije.

Otuda, savremeni istorijski narativ na Кosovu koji se zasniva na opsesiji da istorija nasilja u ovom delu Balkana počinje sa 1913. godinom (tj. padom osmanske vlasti na ovim prostorima) ili sa 10 godina vladavine S. Miloševića, predstavlja grubu i proizvoljnu improvizaciju, koja je više izraz svojevrsne kolektivne frustracije i viktimizacije, nego stav zasnovan na istorijskim činjenicama i kao takav ne može da predstavlja put ka pomirenju i stabilnosti šireg regiona.

КAКO DALJE

I Srbi i Albanci, kao, uostalom, i svi ostali na prostorima zapadnog Balkana, imaju pred sobom dva puta: ili da nastave putem produžavanja etničke i verske netrpeljivosti, koja će ovaj prostor dugoročno izolovati od sveta i učiniti crnom rupom evropskog kontinenta ili da prevaziđu svoje sporove spremnošću da bez obzira na političke okolnosti, koje često zavise od geopolitike velikih sila, tretiraju sve građane, njihovo nasleđe, baštinu, jezik, običaje kao deo bogatog kulturnog i istorijskog mozaika koji bi trebalo da bude pre razlog za ponos i saradnju, nego kamen spoticanja.

Odsustvo zdrave vizije kako da se jedno takvo društvo stvori i nespremnost za najmanji kompromis koji bi omogućio miran život svih građana, već 20 godina čitav region drži u ćorsokaku.

Od sredine devedesetih godina aktivno učestvujem ispred naše Crkve u kontaktima sa međunarodnim i kosovskim predstavnicima i s vremenom se razvio prećutni običaj da se ovaj prostor u zvaničnim dokumentima naziva „Кosovo“ (u skladu sa Rezolucijom 1244 i praksom u evropskim zemljama i SAD), „Кosova“ u albanskoj, a „Кosovo i Metohija“ u srpskoj svakodnevnoj praksi i prevodima. Upotreba albanskog pojma Dukađini za ono što mi zovemo Metohija, ni sada ni u ranijim periodima, nije bilo nikada sporno i deo je istorije ovog kraja, iako taj pojam označava širi prostor od Metohije.

Suštinski je važno da braneći i čuvajući sopstvenu baštinu ne smemo da posežemo za onim što vekovima pripada drugim zajednicama, poštujući imovinska prava i slobode kao temelj demokratskog društva. Istovremeno, kulturna baština civilizacijski nadilazi narode i jezike i bogatstvo je celog sveta.

Zato u obrazovnom sistemu umesto da se konstantno ide u pravcu stvaranja novih istorijski prevaziđenih mitova, marginalizacije drugih i svega onog što je različito, treba raditi na inkluzivnijem odnosu prema kulturnoj tradiciji, ali bez negiranja vlasničkih i identitetskih prava nad verskim objektima i spomenicima kulture.

Na kraju bih želeo da istaknem još nešto što decenijama svakodnevno svedočim i kroz službu Bogu i kao čovek koji duže od tri decenije živi na Кosovu i Metohiji. Treba da budemo spremni da od onoga što je kamen spoticanja napravimo nove mostove saradnje i poverenja i pokažemo sa ponosom ono što je najbolje u našim tradicijama celom svetu. Ime „Metohija“ i baština SPC zasigurno ne predstavljaju nikakvu opasnost za Albance koji ovde žive, za njihova prava, običaje, tradiciju, kao što albanska kultura i tradicija ne predstavljaju opasnost za preostale Srbe.

Problem postoji samo u pogrešnim percepcijama ili želji da se stvori etnički i kulturno „očišćeno“ društvo, što je bio i glavni uzrok sukoba, posebno od kraja 19. veka naovamo.

Nakon dvadeset godina od oružanog konflikta na Кosovu, vreme je da se ovaj duboko pogrešan narativ promeni i da se više radi na zajedničkom pomirenju, dostojanstvenom čuvanju sećanja na sve nevine žrtve, rešavanju sudbine nestalih i poštovanju ljudskih i verskih prava i sloboda svih građana jednako, uz čvrstu rešenost da se ne dozvoli ponavljanje sukoba i vandalizma nad kulturnom baštinom.

Кoliko smo spremni da odgovorimo ovom izazovu, diktiraće u velikoj meri dinamiku ekonomskog, društvenog i svakog drugog prosperiteta ovog dela Evrope.

Comments

comments



Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.