Na lokalitetu Kožlje kod Novog Pazara u Srbiji ponovo će biti nastavljena pretraga za posmrtnim ostacima nestalih tokom rata na Kosovu, uz učešće kosovske delegacije“, gde se sumnja da bi na prostoru nekadašnje deponije, na dubini od oko 15 metara, mogli da se nalaze posmrtni ostaci nestalih tokom rata na Kosovu. Istovremeno traže od Srbije pristup listi od 16 navodnih lokacija masovnih grobnica iz 2001. godine. Kuštrim Gara iz kosovske vladine komisije za nestala lica za Radio Slobodna Evropa kaže da je do sada potvrđeno pet masovnih grobnica u Srbiji i izvodi računicu – ukoliko su one deo te liste od 16, ostaje još najmanje 11 lokacija koje bi trebalo istražiti.
Kožlje se već treću godinu zaredom nalazi među lokacijama čiju pretragu kosovske institucije traže u Srbiji, naveo je Gara u intervjuu za Radio Slobodna Evropa.
Precizno mesto na kojem bi trebalo kopati, međutim, još nije utvrđeno.
„Iskopavanja će biti nastavljena, iako nemamo precizne informacije o tačnoj lokaciji. Kao institucija i delegacija ne možemo odbiti nijedno iskopavanje na teritoriji Srbije, ali ćemo biti veoma oprezni kada je reč o očekivanjima“, kazao je Gara.
Za sada su, prema njegovim rečima, izdvojene tri tačke za terensku procenu, između ostalog i na osnovu satelitskih snimaka.
Problem je što raspoloživi snimci, kaže, ne pokrivaju upravo period za koji kosovska strana smatra da je najvažniji – april i maj 1999.
Govoreći o premeštanju tela sa mesta zločina na lokacije u Srbiji, Gara je to opisao kao tadašnju beogradsku strategiju „Nema tela, nema zločina“.
Gara: Pet lokacija potvrđeno, tražimo listu od 16
Područje Raške, prema Gari, ostaje među glavnim zonama za naredne pretrage.
On navodi da kosovske institucije od Srbije traže pristup listi od 16 lokacija, za koju kaže da je objavljena još 2001. godine.
Kao do sada potvrđene masovne grobnice naveo je Batajnicu, Petrovo Selo, Perućac, Rudnicu i Kiževak.
Prema njegovim podacima, na ovih pet lokacija pronađeni su posmrtni ostaci više od 950 žrtava rata na Kosovu.
A zatim je izneo računicu koja je i naslovna poruka njegovog intervjua:
„Ako je tih pet grobnica deo liste od 16 lokacija, to znači da se na teritoriji Srbije nalazi najmanje još 11 masovnih grobnica“, kazao je Gara.
Među mestima za koja kosovske institucije traže pristup ili nastavak istraživanja, RSE navodi Batajnicu, Perućac i područje Štavalja.
Priština istovremeno nastavlja da traži otvaranje arhiva u Srbiji i dozvole za nove pretrage.
Dok se traže nove lokacije u Srbiji, čekaju se imena iz Zubinog Potoka
RSE o ovoj temi piše neposredno nakon prvih DNK rezultata iz višenedeljnih iskopavanja ovog leta u Maloj Kaludri i Jabuci, u opštini Zubin Potok.
Kosovske institucije saopštile su da su pronađeni i ekshumirani ostaci za koje se procenjuje da pripadaju najmanje 23 osobe: 13 na prvom lokalitetu u Maloj Kaludri, četiri u Jabuci i najmanje šest na drugom lokalitetu u Maloj Kaludri.
Broj pronađenih od početka je povezivan sa takozvanom „Grupom intelektualaca“ – grupom od 23 nestala Albanca, uglavnom iz mitrovačkog regiona, čiji se nestanak vezuje za 19. april 1999. godine.
Prvi rezultati stigli su prošle nedelje. Kosovski premijer Aljbin Kurti saopštio je prvi je 19. septembra da su prva tri DNK nalaza potvrdila identitet tri osobe iz „Grupe intelektualaca“, potom Hadžiju, pa potom i ova komisija.
Na identifikaciji posmrtnih ostataka za koje se procenjuje da pripadaju još dvadeset osoba rad se nastavlja.
„Procenili smo da bi rezultati mogli stići četiri do šest sedmica nakon slanja uzoraka, ali iskustvo pokazuje da je često potrebno i više vremena“, rekao je Gara za RSE.
Uzorci se analiziraju u DNK laboratoriji Međunarodne komisije za nestale osobe (ICMP) u Hagu, nakon čega kosovski Institut za sudsku medicinu treba da završi formalni postupak identifikacije i dokumentaciju.
Nova iskopavanja i na Kosovu – među lokacijama groblje u Severnoj Mitrovici
Potrage se, međutim, ne planiraju samo u Srbiji.
Gara je za RSE kazao da se na području opštine Srbica trenutno vrše iskopavanja u potrazi za jednom nestalom osobom.
Za naredne dane najavio je i iskopavanja na gradskom groblju u Severnoj Mitrovici, kao i na područjima Prizrena, Đakovice i Peći.
Posebno složenim smatra upravo istraživanja gradskih grobalja, zbog sumnji da su tokom i nakon rata mogla biti korišćena i za prikrivanje tela.
Ali i tu upozorava na potrebu za oprezom.
„Svako iskopavanje može dovesti do pronalaska kostiju, ali to ne znači nužno da su povezane sa žrtvama rata“, kazao je Gara.
Tako se, dok DNK analiza tek daje prva imena među ostacima pronađenim ovog leta u Zubinom Potoku, potraga istovremeno ponovo širi na nove i stare lokacije – od Severne Mitrovice i drugih gradova na Kosovu do Kožlja, Raške i drugih mesta u Srbiji za koja kosovske institucije traže nastavak ili otvaranje istraga.
Oko 1.600 ljudi i dalje se vodi kao nestalo
Dok se otvaraju nove i ponovo proveravaju stare lokacije, sudbina oko 1.600 osoba nestalih u vezi sa sukobom na Kosovu i dalje nije rasvetljena, prema najnovijoj proceni Međunarodne komisije za nestala lica (ICMP) iz avgusta ove godine.
Podaci Fonda za humanitarno pravo i Fonda za humanitarno pravo Kosovo pokazuju i važnu vremensku dimenziju stradanja. Od 1. januara do 14. juna 1999. među civilnim žrtvama evidentirano je 7.346 Albanaca, 385 Srba i 172 Roma i pripadnika drugih zajednica. Nakon povlačenja srpskih snaga, od sredine juna 1999. do kraja 2000, ubijeno je ili nestalo još 1.257 osoba – među njima 717 Srba, 307 Albanaca i 233 Roma, Bošnjaka i pripadnika drugih nealbanskih zajednica.
Upravo je taj posleratni period posebno važan za razumevanje stradanja srpskog i drugog nealbanskog stanovništva.
Ipak, taj ukupni bilans ne treba izjednačavati sa predmetom protiv Hašima Tačija, Kadrija Veseljija, Redžepa Seljimija i Jakupa Krasnićija. Optužnica u tom predmetu obuhvatala je i period nakon završetka rata, do septembra 1999. godine, a među žrtvama su bili i Srbi, Romi i pripadnici drugih zajednica.
Prvostepena presuda, međutim, odnosi se na konkretna dela, lokacije, žrtve i oblike odgovornosti koji su bili obuhvaćeni tim predmetom – ne na ukupan bilans zločina nad Srbima i drugim nealbancima tokom i nakon rata, niti na sve još nerazjašnjene slučajeve nestalih.
U nedavnoj, i dalje najvećoj vesti na Kosovu – prvostepenoj presudi Hašimu Tačiju, Kadriju Veseljiju, Redžepu Seljimiju i Jakupu Krasniću – iako je optužnica u tom predmetu obuhvatala period sve do septembra 1999. godine, a među žrtvama su bili i Srbi, Romi i pripadnici drugih zajednica, osuđujući deo presude za ratne zločine odnosio se na dela počinjena od aprila 1998. do 20. juna 1999. godine. Zločini počinjeni nakon tog datuma, dakle u periodu u kojem je, prema podacima Fonda za humanitarno pravo, stradao ili nestao veći broj srpskih civila, nisu obuhvaćeni osuđujućim delom ove prvostepene presude.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
