Evropska komisija upozorava da odnosi centralnih i lokalnih vlasti na Kosovu ostaju problematični, uz nedovoljnu koordinaciju, finansijsku zavisnost opština i ograničavanje njihove samostalnosti u upravljanju sredstvima i imovinom. Posebno izdvaja četiri opštine na severu, gde je povratak srpskih gradonačelnika ocenjen pozitivno, ali su njihova rukovodstva suočena sa ozbiljnim preprekama u ostvarivanju nadležnosti. Komisija ukazuje na nedostupnost arhiva, neodgovarajuću nacionalnu strukturu zaposlenih, nepoznavanje jezika većinske zajednice i postupanje centralnih institucija koje povremeno ograničavaju rad opština.
Evropska komisija u Izveštaju za Kosovo za 2026. godinu ukazuje na više problema u funkcionisanju lokalne samouprave, odnosima sa centralnim institucijama i finansijskoj autonomiji opština.
Ocene se nalaze u različitim poglavljima dokumenta – o upravljanju, reformi javne administracije, javnim finansijama i imovinskim pravima.
Iako pojedine kritike važe za sve opštine na Kosovu, Komisija posebno izdvaja opštine sa srpskom većinom, naročito četiri na severu.
Centralne i lokalne vlasti: Nedovoljna koordinacija otežava funkcionisanje opština
Evropska komisija ocenjuje da saradnja između centralnog i lokalnog nivoa vlasti ostaje nedovoljno razvijena.
„Koordinacija između centralnog i lokalnog nivoa ostaje uglavnom reaktivna, što utiče na sprovođenje poverenih nadležnosti i planiranje lokalnog razvoja“, navodi Komisija.
Ova primedba odnosi se na funkcionisanje lokalne samouprave na celom Kosovu.
U sažetku izveštaja Komisija dodatno ukazuje na kašnjenja i nedovoljne kapacitete opština, ocenjujući da problemi u odnosima sa centralnim institucijama i dalje postoje.
Posebno upozorava da se, uprkos smirivanju prilika na severu nakon lokalnih izbora, novoizabrana srpska rukovodstva i dalje suočavaju sa preprekama u ostvarivanju svojih ovlašćenja.
Finansijska samostalnost opština pod pritiskom
U poglavlju o upravljanju javnim finansijama Komisija iznosi posebno značajnu kritiku.
Navodi da je, nakon sudske odluke, preusmeravanje sredstava namenjenih kapitalnim investicijama na finansiranje tekućih troškova zdravstva i obrazovanja uticalo na planirane lokalne infrastrukturne projekte.
Komisija ocenjuje da opštine već posluju u restriktivnom finansijskom okviru, uz veliku zavisnost od transfera centralnih vlasti i nepostojanje mehanizma podele poreskih prihoda.
„Dalje ograničavanje fleksibilnosti opština u trošenju sredstava narušava njihovu operativnu i fiskalnu autonomiju“, upozorava Evropska komisija.
Prema oceni Komisije, takva ograničenja smanjuju i mogućnosti za efikasnije korišćenje javnih sredstava i upravljanje lokalnim finansijama.
Ova kritika odnosi se na opštine širom Kosova, a ne isključivo na one sa srpskom većinom.
Zakon o javnoj imovini: Centralizovano upravljanje dovodi u pitanje opštinske nadležnosti
Još jedna važna ocena nalazi se u poglavlju o imovinskim pravima.
Komisija upozorava da je Zakon o javnoj imovini nastavio da sprečava preduzeća koja koriste javnu imovinu da zaključuju nove ili produžavaju postojeće ugovore.
Istovremeno, posebno problematizuje centralizaciju upravljanja javnom imovinom.
„Zakon je takođe centralizovao upravljanje javnom imovinom, dovodeći u pitanje nadležnosti opštinskog nivoa za upravljanje opštinskom imovinom“, konstatuje Evropska komisija.
Komisija zahteva preispitivanje odredaba koje su u suprotnosti sa drugim važećim zakonima koji regulišu javnu imovinu.
Ovo je jedna od najdirektnijih ocena u izveštaju kada je reč o odnosu centralizacije i opštinske autonomije.
Sever Kosova: Povratak srpskih gradonačelnika pozitivan korak, ali prepreke ostaju
Evropska komisija posebno ocenjuje promenu lokalne vlasti u četiri opštine na severu.
Izbor srpskih gradonačelnika i njihovo preuzimanje dužnosti u decembru 2025. godine opisuje kao značajan korak ka obnovi predstavničke lokalne samouprave.
Međutim, naglašava da novoizabrana rukovodstva nailaze na ozbiljne prepreke.
„Rukovodstva opština na severu suočavaju se sa značajnim preprekama, uključujući nedostatak pristupa kompletnoj arhivskoj dokumentaciji“, navodi Komisija.
Posebno ukazuje na administrativno osoblje koje su zapošljavale prethodne opštinske vlasti.
Prema Komisiji, deo tih zaposlenih ne vlada jezikom većinske zajednice u opštinama i ne odražava odgovarajuću nacionalnu strukturu stanovništva.
Time se otvara pitanje stvarnih mogućnosti novoizabranih rukovodstava da upravljaju administracijom koju su zatekla nakon preuzimanja dužnosti.
Zategnuti odnosi Prištine i opština sa srpskom većinom
Komisija problem ne ograničava samo na četiri severne opštine. U izveštaju se izričito navodi da odnosi centralnih vlasti i svih opština sa srpskom većinom ostaju zategnuti.
„Odnosi između centralnih vlasti i svih opština sa srpskom većinom ostaju zategnuti“, konstatuje Evropska komisija.
Kao razloge za zabrinutost izdvaja poštovanje jezičkih prava, proceduralne prepreke i postupanje pojedinih centralnih institucija.
Posebno pominje Kosovsku policiju i Ministarstvo administracije lokalne samouprave.
Prema nalazima Komisije, njihove aktivnosti povremeno ograničavaju ostvarivanje opštinskih nadležnosti ili sprovođenje aktivnosti koje su opštinske vlasti propisno odobrile.
Komisija ne navodi konkretne događaje ili pojedinačne odluke na koje se ova ocena odnosi.
Ipak, jasno ukazuje na problem u ostvarivanju zakonskih ovlašćenja opština sa srpskom većinom.
Srbi i dalje nedovoljno zastupljeni u institucijama na severu
U posebnom poglavlju o zaštiti manjina Komisija konstatuje da povratak srpskih gradonačelnika nije otklonio posledice masovnog napuštanja kosovskih institucija u novembru 2022. godine.
„Iako su se četiri srpska gradonačelnika vratila na čelo četiri opštine sa srpskom većinom na severu Kosova, Srbi su i dalje nedovoljno zastupljeni u većini institucija na severu“, navodi se u dokumentu.
Komisija ukazuje i na širi problem nedovoljne zastupljenosti nevećinskih zajednica u strukturama upravljanja, kako na centralnom, tako i na lokalnom nivou.
Time se pitanje funkcionisanja četiri severne opštine povezuje sa širim problemom zastupljenosti srpske zajednice u institucijama.
Reforma administracije: Zabeležen napredak, ali sistem još nije potpuno funkcionalan
U izveštaju se beleže i pojedini pozitivni pomaci u reformi javne administracije na Kosovu.
Komisija navodi da je pokrenut centralizovani sistem zapošljavanja u javnoj službi, da je prvi put objavljen godišnji izveštaj o upravljanju ljudskim resursima i da je nastavljen razvoj digitalnih javnih usluga.
Ipak, upozorava da sistem zapošljavanja još nije potpuno funkcionalan na svim nivoima.
Redovno zapošljavanje u javnoj službi bilo je prekinuto do aprila 2026, kada je centralizovani sistem postao operativan.
Komisija ukazuje i na kašnjenja u usvajanju unutrašnjih organizacionih akata, sistematizaciji radnih mesta i sprovođenju zapošljavanja na osnovu zasluga.
Ove ocene odnose se na reformu javne administracije na Kosovu u celini.
Lokalna vlast vraćena, ali pitanje stvarne autonomije ostaje
Izveštaj Evropske komisije ukazuje na dva povezana problema.
Prvi se odnosi na celokupan sistem lokalne samouprave na Kosovu: finansijsku zavisnost opština, ograničenu fleksibilnost u upravljanju budžetima, centralizovano upravljanje javnom imovinom i nedovoljnu koordinaciju sa centralnim vlastima.
Drugi se posebno odnosi na opštine sa srpskom većinom, naročito na severu, gde su novoizabrana rukovodstva suočena sa problemima pristupa arhivama, zatečenom strukturom zaposlenih, jezičkim preprekama i ograničenjima u ostvarivanju opštinskih nadležnosti.
Komisija pozitivno ocenjuje obnovu predstavničke lokalne vlasti u četiri severne opštine, ali upozorava da samo preuzimanje funkcija nije otklonilo prepreke u njihovom radu.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
