Više srpskih nevladinih organizacija danas je izrazilo zabrinutost zbog nedavne posete učenika pećke Tehničke škole Peškoj partrijašiji i otvorene promocije istorijskog revizionizma od strane Muzeja u Peći. Pozvali su nadležne institucije, obrazovne i kulturne ustanove, kao i međunarodne aktere koji prate stanje ljudskih prava, verskih sloboda i zaštite kulturne baštine na Kosovu – da utvrde sve okolnosti slučaja.
Učenici i profesori srednje tehničke škole „Rifat Đota“ Pećkoj patrijaršiji, 30. marta organizovano su, uz učešće Gradskog muzeja u Peći, posetili Pećku Patrijaršiju, jedan od najznačajnijih spomenika srpske srednjovekovne kulture, prema rezultatima dugogodišnjih arheoloških i istorijskih istraživanja.
Tokom ove posete, međutim, prema navodima medija, iznete su interpretacije o poreklu ovog kompleksa kao „stare arbanaške crkve“.
U objavi koja je pratila događaj navedeno je da Pećka patrijaršija predstavlja kompleks „prvobitnih predromaničkih i vizantijskih crkava“ koje su, prema tom tumačenju, „sistematski transformisane u raško-srpske pravoslavne crkve“.
Takođe su iznete tvrdnje da su restauratorski radovi tokom 20. veka i u periodu od 2006. do 2008. godine doveli do „degradacije“ i „uništavanja starih slojeva“ koji, kako se navodi, dokumentuju ranohrišćanske periode.
U okviru posete održano je, štaviše, i predavanje o „razvoju arbanaške crkve u Peći“, koje je održao arheolog dr Sefer Lajći iz pećkog muzeja.
Tokom posete, prema istom izvoru, zabeleženo je i da su pojedini učenici unutar kompleksa pokazivali nacionalne simbole Albanije, a na dostupnim fotografijama više dece je u manastirskoj porti poziralo sa pokazivanjem nacionalnog simbola dvoglavog orla.
Grubo nepoštovanje verskog objekta i njegove namene
Trinaest srpskih nevladinih organizacija sa Kosova danas je izrazilo zabrinutost i istaklo da su u pitanju sporne i istorijski neutemeljene tvrdnje o identitetu ovog zaštićenog verskog i kulturnog dobra.
„Izražavamo ozbiljnu zabrinutost povodom događaja u Pećkoj patrijaršiji 30. marta, tokom organizovane posete koju su, prema javno dostupnim informacijama, realizovali Muzej u Peći i Tehnička škola ‘Rifat Gjota’ iz Peći. Prema dostupnoj objavi i snimcima na Fejsbuku, tokom posete predstavnik muzeja je unutar manastirskog kompleksa iznosio sporne i istorijski neutemeljene tvrdnje o identitetu ovog zaštićenog verskog i kulturnog dobra, uključujući njegovo predstavljanje kao ‘albanske patrijaršije’ i tvrdnje o navodnoj ‘sistematskoj transformaciji’ ranijih crkava u srpske pravoslavne hramove. Zabeleženi su i primeri neprimerenog ponašanja pojedinih posetilaca, uključujući isticanje nacionalnih simbola unutar manastirskog prostora“, navela je grupa NVO.
Posebno to što se, kako navode, sporne i etnički obojene interpretacije prenose deci i to sakralnom prostoru žive bogomolje, predstavlja:
„Grubo nepoštovanje verskog objekta i njegove namene, kao i odstupanje od osnovnih standarda odgovornog obrazovanja, profesionalne etike i poštovanja slobode veroispovesti“.
Pećka patrijaršija je, napominju, zaštićeno versko i kulturno dobro i spomenik na listi Svetske kulturne baštine UNESCO, kao i jedan od najvažnijih verskih objekata Srpske pravoslavne crkve sa jasno utvrđenim istorijskim, pravnim i međunarodnim statusom.
Shodno tome, ističu:
„Svaki pokušaj njene politizacije, proizvoljne reinterpretacije ili etničkog prisvajanja predstavlja udar na dostojanstvo Srpske pravoslavne crkve, na pravo na mirno uživanje verske i kulturne baštine i na napore ka izgradnji međuetničkog poverenja“.
Posebno ih, kažu, zabrinjava što ovaj slučaj ne deluje kao izolovan incident.
„Deluje kao deo šireg obrasca spornih tumačenja, provokacija i pokušaja promene karaktera i identiteta nasleđa Srpske pravoslavne crkve na Kosovu i Metohiji“, smatra civilno društvo.
To samo dodatno opterećuje ionako, kako smatraju, osetljive međuetničke odnose, ali i produbljuju nepoverenje i otežavaju izgradnju društvene klime zasnovane na uzajamnom poštovanju, ravnopravnosti i vladavini prava.
Pozvali su nadležne lokalne institucije ali i međunarodne aktere koji prate stanje ljudskih prava, verskih sloboda i zaštite kulturne baštine da utvrde sve okolnosti ovog događaja.
„Pozivamo nadležne institucije, obrazovne i kulturne ustanove, kao i međunarodne aktere koji prate stanje ljudskih prava, verskih sloboda i zaštite kulturne baštine, da bez odlaganja utvrde sve okolnosti ovog događaja i preduzmu odgovarajuće mere kako bi se sprečilo ponavljanje sličnih slučajeva“.
Naglasili su da zaštićeni verski lokaliteti moraju ostati prostori poštovanja, stručne odgovornosti i mirnog suživota, a ne mesta za:
„Širenje istorijski kontroverznih, etnički obojenih i potencijalno politički zapaljivih poruka“.
„U demokratskom i pravno uređenom društvu, zaštita verskih prava, dostojanstva verskih zajednica i kulturne baštine mora biti dosledna, nepristrasna i u skladu sa postojećim propisima i međunarodnim standardima“, navele su srpske NVO.
Potpisnici saopštenja su: Institut za teritorijalni ekonomski razvoj – InTER iz Zubinog Potoka, Centar za zastupanje demokratske kulture – ACDC iz Severne Mitrovice, Centar za mir i toleranciju – CPT iz Prištine, Udruženje poslovnih žena “Avenija” iz Lapljeg Sela, Centar za afirmativne društvene akcije – CASA iz Severne Mitrovice, Forum za razvoj i multietničku saradnju – FDMC iz Gračanice, Institut za javna istraživanja – IJI iz Gračanice, Humani centar Mitrovica – HCM iz Severne Mitrovice, Nova društvena inicijativa – NSI iz Severne Mitrovice, Centar za socijalne inicijative – CSI, Komunikacija za razvoj društva – CSD iz Gračanice, NVO Aktiv iz Severne Mitrovice i Gračanica online iz Gračanice.
Istorijski kontekst i naučne činjenice
Višedecenijska arheološka istraživanja i međunarodno priznati istorijski izvori definisali su Pećku patrijaršiju kao jedan od najvažnijih spomenika srpske srednjovekovne kulture.
Pećka patrijaršija je od sredine 13. veka postala sedište srpskih arhiepiskopa, a kasnije i patrijaraha. Kompleks čine četiri crkve sagrađene u periodu od 13. do 14. veka (Svetih Apostola, Svetog Dimitrija, Bogorodice Odigitrije i Svetog Nikole).
Istorijski je dokumentovano da su ktitori ovih hramova bili srpski crkveni dostojanstvenici, poput arhiepiskopa Arsenija I, Nikodima II i episkopa Danila II. Arhitektura crkava pripada raškoj i vizantijskoj školi, koje su karakteristične za srpsku srednjovekovnu umetnost tog doba.
Od 2006. godine, Pećka patrijaršija se nalazi na UNESCO listi svetske baštine kao deo celine „Srednjovekovni spomenici na Kosovu“, gde je jasno definisana kao remek-delo srpsko-vizantijske arhitekture i duhovno središte Srpske pravoslavne crkve.
Naučna javnost ne spori da su mnogi srednjovekovni hramovi na Balkanu podizani na temeljima starijih ranohrišćanskih ili vizantijskih bazilika (što je bio uobičajen proces u istoriji arhitekture), ali to ne menja činjenicu da su postojeći objekti, njihova fresko-dekoracija i namena, neraskidivo vezani za srpsku državu i crkvu iz perioda Nemanjića.
Pećka patrijaršija je danas ne samo staro sedište Srpske pravoslavne Crkve nego i mesto gde se čuva značajna umetnička zaostavština.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
