Nakon navoda o tajnim razgovorima sa vlastima u Prištini, Srpska pravoslavna crkva oštro demantuje i poručuje – nećemo prihvatiti modele koji se protive Jevanđelju i osmovekovnom prisustvu na Kosovu i Metohiji.
Srpska pravoslavna crkva saopštila je danas da ne učestvuje niti može učestvovati u „političkim pregovorima o statusu Kosova i Metohije“, te da su njena prava i slobode – kao i prava vernika i svetinja – univerzalna, zagarantovana međunarodnim pravom, i ne mogu se tretirati kao „posebna“ niti biti predmet političkih sporazuma.
U saopštenju koje dolazi kao odgovor na navode o navodnim pregovorima patrijarha Porfirija i mitropolita Irineja o „temeljnom ugovoru“ sa vlastima u Prištini, Crkva iznosi jasan stav:
„Posle osam vekova neprekinutog prisustva na prostoru Kosova i Metohije, Srpska Pravoslavna Crkva ne može da bude deo bilo kakvih političkih pregovora i sporazuma o statusu Kosova i Metohije.“
„Univerzalna ljudska i verska prava i slobode ne mogu biti deo statusnih pregovora i političkih sporazuma, ona se podrazumevaju i zagarantovana su međunarodnim pravnim aktima.“
U nastavku saopštenja Crkva ističe da ne traži nikakva „posebna prava“, već puno poštovanje osnovnih ljudskih sloboda – prava na život, slobodu kretanja, slobodu veroispovesti, slobodu izražavanja i neometano uživanje sopstvene imovine – koja su, kako navode, „zagarantovana obavezujućim međunarodno-pravnim aktima“.
Crkva upozorava i da su prava sveštenstva, monaštva, vernika, kao i srpski identitet i svetinje na Kosovu „ugroženi“:
„Srpska Pravoslavna Crkva ne može prihvatiti ni jedan pravni i politički model koji se protivi Jevanđelju i njenom osmovekovnom postojanju na Kosovu i Metohiji.“
„Srpska Pravoslavna Crkva je bila, jeste i ostaje Crkva Hristova na Kosovu i Metohiji i svuda gde se prostire njena kanonska jurisdikcija.“
Crkva posebno ističe da zaštita kulturnog nasleđa – uključujući pokretna i nepokretna sakralna dobra – ne može biti proglašena „posebnim pravom“, već obaveza međunarodne zajednice:
„Zaštita kulturnog nasleđa Srpske Crkve i naroda na Kosovu i Metohiji… ne može se samo u tom slučaju posmatrati kao ‘posebno pravo’ Srpske Pravoslavne Crkve.“
Oštar demanti i optužbe za destabilizaciju
Crkva je u uvodu saopštenja odbacila kao „klevetu“ navode o navodnim pregovorima patrijarha Porfirija i mitropolita Irineja sa vlastima u Prištini, koje su prethodnih dana objavljene u jednom „medijskom konglomeratu“, a potom, kako se navodi, širene i na društvenim mrežama.
„Nije teško proniknuti da je lažna vest… puštena u opticaj po principu drž’te lopova. Oni koji su smislili i pustili u etar takve klevete protiv Crkve žele da za račun Kurtijeve kamarile dalje destabilizuju srpski narod na Kosovu i Metohiji.“
U saopštenju se, iako ne imenujući direktno izvore, SPC zapravo osvrće na tekst dnevnog lista Danas i reagovanje POKS-a, koji su prethodnih dana objavili tvrdnje o navodnim pregovorima Crkve sa Prištinom i sadržaj nacrta ugovora.
Pozadina: medijski navodi i reakcije
List Danas je prethodno objavio da patrijarh Porfirije i mitropolit Irinej navodno vode razgovore o zaključenju temeljnog ugovora sa vlastima u Prištini, koji bi formalizovao status Crkve na Kosovu. Prema njihovim tvrdnjama, SPC i Kosovo bi bile priznate kao „nezavisne i samostalne strane“ u svojim delovanjima.
Danas se pozvao na nezvanična crkvena i politička saznanja, navodeći i da je komunikacija unutar SPC o ovom pitanju strogo nadzirana, te da je sveštenstvu zabranjeno javno komentarisanje pitanja Kosova.
Istovremeno, Pokret obnove Kraljevine Srbije (POKS) je objavio nacrt pomenutog ugovora i pozvao SPC da ga ne prihvati, nazivajući ga „veleizdajničkim“ i upozoravajući da bi potpisivanje takvog dokumenta predstavljalo priznanje tzv. Republike Kosovo i otvorilo prostor za stvaranje „Kosovske pravoslavne crkve“.
Prema navodima POKS-a, u nacrtu ugovora se, između ostalog, navodi da:
– „Strane ugovornice potvrđuju da su SPC i Kosovo, svako u svom polju delovanja, nezavisne i samostalne“
– „Kosovo priznaje Crkvi slobodu bogosluženja, crkvenog ustrojstva i verskog delovanja“
– „Kosovo priznaje isključivu nadležnost Arhijerejskog sabora SPC za postavljanje episkopa na Kosovu“.
U delovima koje je objavio POKS, međutim, nema pomena o imovini SPC na Kosovu, iako je prethodno iz EU potvrđeno da je formalizacija statusa Crkve deo Evropskog sporazuma o normalizaciji odnosa Srbije i Kosova.
U članu 7 tog sporazuma navodi se da će strane formalizovati status SPC i pružiti zaštitu verskim i kulturnim mestima Srba na Kosovu, „u skladu sa postojećim evropskim modelima“.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
