Dok se Dan srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave danas zvanično obeležava u Srbiji i Republici Srpskoj, na Kosovu praznik u sredinama sa većinski srpskim stanovništvom prolazi gotovo neprimetno. Nema organizovanog kićenja javnih površina kakvo je godinama pratilo 15. septembar, niti novih trobojki koje su nekada pred ovaj datum postavljane širom severnog dela Mitrovice. Slika je danas sasvim drugačija od one od pre svega nekoliko godina – kada su zastave menjane novim, grad bio okićen, a preko fasada u centru razvijane ogromne trobojke.
Dan srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave Srbija i Republika Srpska obeležavaju 15. septembra, na datum proboja Solunskog fronta 1918. godine.
Praznik je ustanovljen 2020. godine, a ovogodišnja centralna manifestacija održana je sinoć u Banjaluci, u organizaciji vlada Srbije i Republike Srpske. Danas je u Beogradu održana i ceremonija uručenja odlikovanja.
Za razliku od zvaničnih manifestacija u Srbiji i Republici Srpskoj, 15. septembar na Kosovu ove godine protiče bez nekada karakterističnog organizovanog isticanja novih zastava na javnim površinama u srpskim sredinama.
Razlika je posebno vidljiva u severnom delu Mitrovice, gradu u kojem je upravo srpska trobojka godinama bila jedno od najuočljivijih obeležja ovog praznika.
2020: Velika trobojka u centru Mitrovice
Već prve godine obeležavanja novog praznika, 15. septembra 2020, velika srpska trobojka osvanula je u centru Kosovske Mitrovice.
Tadašnji direktor Kancelarije za KiM Marko Đurić praznik je čestitao upravo uz snimke iz Mitrovice i poruku da želi da se trobojka „ponosno vijori gde god da Srbi žive“. Već prvog Dana srpskog jedinstva velika trobojka osvanula je u centru Kosovske Mitrovice.
2021: Ogromna zastava preko fasade
Godinu dana kasnije slika je bila još upečatljivija.
Dan uoči praznika, 14. septembra 2021, u centru Kosovske Mitrovice razvijena je ogromna srpska trobojka preko fasade jedne od zgrada.
Istovremeno su stare zastave širom grada menjane novim, a tadašnje poruke iz Kancelarije za KiM bile su da se zastave postavljaju i u drugim srpskim sredinama na Kosovu.
Ogromna trobojka razvijena preko fasade u centru Mitrovice 2021. godine
2022: Nove zastave „u gotovo svim delovima grada“
Godine 2022. veliki broj trobojki osvanuo je u gotovo svim delovima severnog dela Mitrovice.
Zastave su prethodno zamenjene novim i bile su postavljene duž šetališta, na trgovinskim objektima, srpskim institucijama, ali i na balkonima i prozorima stanova i kuća.
Petar Petković tada je tvrdio da se srpska zastava vidi širom srpskih sredina, i severno i južno od Ibra – na bolnicama, školama, šetalištima, zgradama i kućama.
Iz tog perioda pamti se i druga slika iz samog centra grada – ogromna zastava Srbije spuštena sa zgrade kod obnovljenog Trga braće Milić koja je ubrzo i uklonjen a nakon što su reagovale kosovske institucije. Taj događaj nije bio na sam 15. septembar, već 27. septembra 2022, prilikom otvaranja obnovljenog trga i spomenika „Tri božura“.
2023: Trobojke ponovo širom grada
I 15. septembra 2023. praznik je u severnom delu Mitrovice bio lako prepoznatljiv.
Nove zastave bile su postavljene duž šetališta, na trgovinskim i ugostiteljskim objektima i srpskim institucijama. Velika trobojka nalazila se na jednom od studentskih domova, dok su zastave bile istaknute i na njihovim prozorima i terasama.
Tada je i Privremeni organ Kosovska Mitrovica javno čestitao praznik, dok je Kancelarija za KiM objavila fotografiju dve novorođene bebe u porodilištu u Pasjanu prekrivene srpskom zastavom, predstavljajući je kao sliku obeležavanja praznika u srpskim sredinama na Kosovu.
2024: Zastava počinje da „bledi“
Već 2024. godine slika je bila primetno drugačija.
Umesto novih zastava kojima su prethodnih godina pred praznik obnavljane javne površine, na banderama duž šetališta ostale su stare, izbledele i iskrzane trobojke.
Bilo ih je i manje na studentskim domovima, lokalima i privatnim objektima.
Promena se događala paralelno sa zatvaranjem institucija koje su funkcionisale u sistemu Srbije i koje su ranijih godina organizovale postavljanje i zamenu zastava na javnim površinama.
15. septembar 2024: „Dan srpske zastave koja na Kosovu bledi“
Samo nekoliko nedelja ranije dogodila se i jedna od najupečatljivijih promena izgleda centra Mitrovice.
U avgustu 2024. radnici su počeli da prefarbavaju veliku srpsku trobojku oslikanu na obodnom zidu kod Trga braće Milić. Aleksandar Arsenijević i Stefan Veljković pokušali su da spreče radove i bili uhapšeni, nakon čega se na ulici okupio veći broj građana.
Prefarbavanje trobojke kod Trga braće Milić i hapšenja 2024.
2025: Ko razmišlja o zastavi dok se gase institucije
Prošle godine novih zastava ponovo nije bilo na šetalištu i javnim površinama.
Na banderama su ostale stare i izbledele, dok su se nove trobojke mogle videti uglavnom na studentskim domovima, Tehničkoj školi i Domu zdravlja, kao i na pojedinim stambenim zgradama, prodavnicama i ugostiteljskim objektima.
Do tada su već bili zatvoreni privremeni opštinski organi sistema Srbije koji su ranijih godina bili zaduženi za obnavljanje zastava na javnim površinama.
Sa zatvorenih srpskih institucija u međuvremenu su skidane i zastave Srbije. Tako su uklonjene sa objekta PIO fonda i Fonda za zdravstveno osiguranje na severu, kao i sa zatvorenih objekata Pošte Srbije u Gračanici i Štrpcu.
2026: Praznik bez nekadašnje slike
Danas je kontrast sa prvim godinama obeležavanja još izraženiji.
U srpskim sredinama na Kosovu nema nekadašnjeg organizovanog kićenja javnih prostora novim trobojkama, niti je praznik do popodnevnih sati praćen vidljivim lokalnim manifestacijama i institucionalnim porukama kakve su bile uobičajene ranijih godina.
Na tu promenu danas je ukazao i novinar Branislav Krstić, koji je objavu naslovio „Od srbovanja do skrivanja srpske zastave“.
On je posebno prozvao Srpsku listu i lokalne vlasti u opštinama sa srpskom većinom, tvrdeći da danas nisu istakle srpske zastave.
„Godinama ste zastave isticali svuda, od institucija do kontejnera za smeće. Delovalo je kao da će večno trajati. A danas, kada to pravo možete ostvariti institucionalno i bez ikakvog razloga za skrivanje, zastava nema“, naveo je Krstić.
On je podsetio i da kosovski pravni okvir pripadnicima nevećinskih zajednica garantuje pravo na korišćenje sopstvenih simbola.
Član 59 kosovskog Ustava propisuje da pripadnici zajednica imaju pravo da, pojedinačno ili kao zajednica, koriste i ističu simbole svoje zajednice, u skladu sa zakonom i međunarodnim standardima.
Zakon o „upotrebi državnih simbola“ dodatno propisuje da pripadnici svih zajednica imaju pravo da pojedinačno ili kao zajednica koriste nacionalne zastave, dok se način njihove upotrebe unutar i izvan javnih institucija uređuje posebnim pravilima. Isti zakon, zanimljivo, zabranjuje javno isticanje dotrajalih ili oštećenih nacionalnih zastava.
Od velikih trobojki do praznih bandera
Za svega šest godina slika 15. septembra u Mitrovici promenila se od ogromne trobojke preko čitave fasade i novih zastava u gotovo svakom delu grada, preko sve bleđih i ređih zastava, do dana kada praznik prolazi gotovo bez vidljivog javnog obeležavanja.
Ta promena prati i mnogo širu promenu položaja srpske zajednice na Kosovu. Dok je Beograd godinama upravo zastavama i drugim simbolima naglašavao prisustvo Srbije, u međuvremenu su zatvarane institucije koje su funkcionisale u njenom sistemu, a njihove objekte, poslove i javni prostor sve više preuzimale su kosovske institucije.
Zato današnje prazne bandere i stare, izbledele trobojke nisu samo promena načina na koji se obeležava jedan praznik. One pokazuju i koliko se za nekoliko godina promenila svakodnevica Srba na Kosovu, ali i prisustvo Srbije koje je nekada upravo kroz takve simbole bilo veoma vidljivo.
Nekada je zastava trebalo da pokaže koliko je Srbija ovde prisutna. Danas njeno odsustvo pokazuje koliko se ta slika promenila.
Foto: KoSSev
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
