„Spomen-ploča ubijenim albanskim civilima u noći užasa između 3. i 4. februara 2000. godine od strane naoružane bande Srba. U noći 3. i 4. februara ranjeno je takođe 25 stanovnika Albanaca, dok je proterano još oko 12.000 drugih (Albanaca) iz severnog dela Mitrovice,“ uz uklesana imena ubijenih – na albanskom piše na novopostavljenoj ploči koju je danas postavila na novom pešačkom mostu „Opština Mitrovica“, pretpostavlja se Južna.
Navršava se 26 godina od februarskog nasilja u Severnoj Mitrovici, koje je kulminiralo u noći između 3. i 4. februara 2000. godine, neposredno nakon eksplozije jedne od tri bačene bombe na tada popularni kafić „Bel Ami“ u kojem se okupljala srpska omladina u Severnoj Mitrovici. U incidentu je ranjeno više od deset osoba, od kojih su neki zadobili teške povrede, sa amputacijama ekstremiteta.
Neposredno nakon toga usledilo je nasilje nad albanskim civilima u severnom delu grada, tokom kojeg je ubijeno 10 Albanaca, a albansko stanovništvo je masovno napustilo ovaj deo Mitrovice.
Kako je i najavljivano prethodnih dana, uz izložbu fotografija iz februara 2000. godine u obližnjem Kulturnom centru, kao i paljenje sveća, gradonačelnik Južne Mitrovice Faton Peci danas je na novom pešačkom mostu koji povezuje Južnu Mitrovicu i multietničko naselje Tri solitera, otkrio ovu spomen-ploču.
Faton Peci: „Krv je prolivena i posle oslobođenja Kosova“
Peci je jutros, kako prenose kosovski mediji, kazao da je postavljanje ploče čin sećanja i poštovanja prema žrtvama i upozorenje budućim generacijama:
„Zajedno sa poslanicima Skupštine Republike Kosovo i izvršnim organima Opštine Mitrovica, u sećanje i kao pošta 3. i 4. februaru 2000. godine, kada je ubijeno 10 albanskih građana, ranjeno 25, i proterano oko 12.000 albanskih građana sa severa od strane genocidnog režima Slobodana Miloševića i njegovih sledbenika. Smatramo da je važno da u sećanje na njih postavimo ovu ploču, kako bi bila neizbrisiv podsetnik na žrtvu i prolivenu krv albanskih građana čak i nakon oslobađanja Kosova i prisustva KFOR-a u regionu. Oni su ubijeni kao nevini civili, a te dve noći su ostali nezaštićeni, samo zato što su bili Albanci i vratili su se u svoje kuće, stanove i imovinu.“
Peci je i juče događaje iz 2000. opisao kao „Noć terora“, navodeći istu cifru da je pored ubistva 10 Albanaca, i povređivanje 25 osoba, oko 12.000 Albanaca proterano iz Severne Mitrovice.
Svedočenje: „Moja majka je ubijena, 26 godina bez pravde“
Ljuan Abraši (Luan Abrashi), koji je u to vreme imao 13 godina i izgubio majku Sebihu, za medije na albanskom koji su pratili ovaj događaj, opisuje događaje kao etnički motivisano nasilje, sprovedeno u prisustvu međunarodnih snaga:
„Po datumima 3. i 4. februar 2000, u severnom delu Mitrovice, ubijeno je 10 albanskih civila, među kojima i moja majka. Sve se dogodilo u prisustvu KFOR-a i UNMIK-a, šest meseci posle završetka rata. Bila je to noć organizovana od strane srpskih struktura za etničko čišćenje Albanaca. Ranjavanje je bilo bez razlike po polu i godinama – sa bombama, hladnim oružjem i svim sredstvima koja su imali.“
Abraši ističe da pravda još uvek nije zadovoljena i da niko nije procesuiran, iako se, kako i on ponavlja ono što govore i kosovski zvaničnici, „zna ko su bili odgovorni“ – uključujući Dragoljuba Delibašića i Olivera Ivanovića.
„Porodice žrtava razmatraju podnošenje tužbi pred Evropskim sudom za ljudska prava u Strazburu, jer su zločini počinjeni u posebnoj situaciji, pod nadzorom međunarodnih snaga, kada smo mi, civili, trebalo da budemo zaštićeni. Mi smo, uprkos prisustvu KFOR-a i UNMIK-a, zatekli smrt u našim domovima.“
Kazao je i da su mnoge porodice bile primorane da napuste severni deo Mitrovice i da decenijama žive u južnom delu grada, dok su njihove nekretnine uzurpirane ili prodane:
„Mnogi od nas nisu mogli da povrate svoje kuće, a ja sam 2008. bio prinuđen da prodam svoju kuću na severu jer smo morali da ostanemo u južnom delu.“
Kurti: „Narod i država Kosovo ne zaboravljaju ništa i nikoga“
Premijer u ostavci Aljbin Kurti direktno je juče optužio državu Srbiju i paravojne strukture za etničko čišćenje:
„U noći između 3. i 4. februara 2000, država Srbija, preko policije i kriminalne paravojne grupe ‘Čuvari mosta’, sprovela etničko čišćenje nad lokalnim albanskim stanovništvom. Pod pretnjom oružjem i smrću, hiljade Albanaca nasilno su izbačene iz svojih domova i proterane na južnu stranu reke Ibar. Ubijeno je deset civila, ranjeno 25, proterano 1.564 porodice – ukupno 11.364 osobe. Narod i država Kosovo ne zaboravljaju ništa i nikoga.“
Kurti je istakao da su se događaji odigrali „samo sedam meseci nakon oslobođenja Kosova“, kada je Mitrovica bila jedini deo Kosova koji još nije bio potpuno oslobođen, i da pravda za ove zločine još uvek nije u potpunosti zadovoljena.
„Hiljade proteranih Albanaca decenijama su živeli bez mogućnosti povratka u svoje kuće i imovinu. Tek u poslednjim godinama, nakon uspostavljanja punog suvereniteta države, vladavine prava i kontrole teritorije, započeo je proces rekonstrukcije i povratka raseljenih. U poslednje četiri godine obnovljeno je više od 150 kuća u četiri severne opštine“, rekao je Kurti, navodeći primer Mustafe Behramija koji se 2024. godine vratio u svoju obnovljenu kuću.
Kurti tvrdi da danas u Mitrovici mogu slobodno da žive svi građani Kosova, bez obzira na etničku pripadnost – Albanci, Srbi, Bošnjaci, Romi, Turci i drugi – zahvaljujući vladavini prava, jednakosti i demokratskim institucijama.
Tišina sa srpske strane
Zvaničnici iz srpske zajednice, kao ni Beograd, nisu se još uvek oglasili u vezi sa ovom godišnjicom, čak i uprkos višednevnim prozivkama i teškim rečima iz Prištine i Južne Mitrovice na račun i Srbije kao države i same Severne Mitrovice. Na naš zahtev da prokomentariše današnji događaj i postavljanje spomen ploče, aktuelni gradonačelnik Severne Mitrovice Milan Radojević nije odgovorio.
O „tuđem nasilju“
Kako neposredno nakon svih dešavanja februara 2000. godine, tako i decenijama kasnije.
U javnom diskursu svaki narod godinama unazad spominje samo svoje žrtve.
Iako osvrt na sva februarska dešavanja iz 2000. godine u srpskom javnom diskursu vidno kroz godine jenjava, mediji na srpskom podsećali su isključivo na ranjavanje mladih Srba i ubistvo putnika starije dobi u granatiranom autobusu UNCHR.
Suprotno tome, albanska strana sve intenzivnije kroz godišnjice i javne osvrte tematizuje stradanje albanskih žrtava. Za početak februara 2000. godine Albanci govore isključivo o nasilju nad Albancima sa Severa.
Bez saglasja i oko broja proteranih Albanaca
Cifru o 12,000 proteranih Albanaca inicijalno je prošle godine prvi izgovorio v.d. kosovskog premijera Aljbin Kurti, takođe na godišnjicu dešavanja od 3. februara 2000. godine. Takođe prošle godine čelnik kosovskog MUP-a naveo je da je proterano više od 11,000 Albanaca, što je bila cifra kojom se služila i kosovska predsednica Vjosa Osmani, a i ove godine, uz zvaničnike, i sada zvanično spomen ploču, istu cifru iznose i mediji.
Međutim, u izveštaju UNHCR od 11. februara 2000. godine i dalje je dostupna procena UNHCR da se na severu, pre eskalacije februarskog nasilja, nalazilo oko 4,500 Albanaca.
Prema istom izveštaju UNHCR više od 630 Albanaca se zvanično prijavilo UNHCR-u nakon nasilja u severnom delu Mitrovice u roku od nedelju dana.
„Ali UNHCR veruje da je stvarni broj onih koji su napustili sever mnogo veći, pošto većina ljudi je otišla bez prijavljivanja kod svojih prijatelja i porodica u drugim delovima Kosova“, navodi se u ovom izveštaju.
Dalje se navodi da je UNHCR na samom terenu prijavio i to da je imovina koju su Albanci ostavili često bila na meti pljačke, a u nekim slučajevima i da su je zaposeli Srbi.
Oslobođeni krivice – ali ne i za kosovske zvaničnike i medije
I u medijima na albanskom se i dalje spominju penzionisani pukovnik MUP-a Dragoljub Delibašić i ubijeni srpski političar Oliver Ivanović.
Njih su i kosovski zvaničnici označili kao odgovorne za ratni zločin, kao i za događaje iz februara 2000-tih.
Delibašić, protiv koga jeste vođen postupak u vezi sa optužbama, ali za ratne zločine, je 2016. oslobođen svih optužbi u tom postupku pred kosovskim organima. U međuvremenu, Oliver Ivanović je 2018. godine ubijen, pre nego što je okončan žalbeni postupak u predmetu u kojem je bio osuđen za ratne zločine iz 1999, ali i on je u istom postupku 2016, oslobođen optužbi za događaje iz 2000. godine, kao i Delibašić.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
