Sjedinjene Američke Države danas sa Srbijom otvaraju prvu rundu strateškog dijaloga, dok je isti proces sa Kosovom i dalje suspendovan. U odgovoru za Radio Slobodna Evropa, State Department poručuje da će dijalog sa Prištinom biti nastavljen tek kada budu stvoreni odgovarajući uslovi, među kojima posebno izdvaja ispunjavanje obaveza prema Srbima sa Kosova.
U odgovoru za Radio Slobodna Evropa, portparol američkog Stejt departmenta podsetio je da je strateški dijalog sa Kosovom suspendovan u septembru 2025. godine „na neodređeni period“, zbog zabrinutosti izazvanih potezima tadašnje tehničke vlade.
„Ostajemo posvećeni unapređenju zajedničkih interesa Sjedinjenih Država i naroda Kosova. Radujemo se uključivanju u Strateški dijalog sa Kosovom kada budu stvoreni odgovarajući uslovi, uključujući ispunjavanje obaveza Kosova prema kosovskim Srbima“, naveo je portparol Stejt departmeneta.
Američka administracija nije precizirala kada bi dijalog mogao da bude obnovljen niti koje konkretne korake očekuje od kosovskih vlasti.
Istovremeno, danas u Vašingtonu počinje prva runda strateškog dijaloga između Sjedinjenih Američkih Država i Srbije.
Kako je za RSE takođe podsetio portparol Stejt departmenta, kroz taj dijalog dve zemlje radiće na zajedničkim ciljevima, uključujući regionalni mir i stabilnost, razvoj ekonomskih i obrazovnih veza, kao i produbljivanje bilateralne saradnje u oblastima bezbednosti, ekonomije i spoljne politike.
Prvi put eksplicitno spomenute obaveze prema Srbima
Iako su američki zvaničnici i ranije kritikovali jednostrane poteze Prištine i pozivali na sprovođenje sporazuma iz dijaloga sa Beogradom, današnja poruka predstavlja prvi put da Stejt Department obnovu strateškog dijaloga direktno povezuje sa ispunjavanjem obaveza prema kosovskim Srbima.
To se pre svega odnosi na sprovođenje obaveza preuzetih u dijalogu Beograda i Prištine uz posredovanje Evropske unije, uključujući formiranje Zajednice opština sa srpskom većinom u skladu sa Osnovnim sporazumom i Ohridskim aneksom iz 2023. godine.
Zapadne zemlje godinama od Prištine traže i rešavanje otvorenih pitanja sa Srpskom pravoslavnom crkvom, zaštitu verskih sloboda, kao i izbegavanje jednostranih poteza na severu Kosova koji su, prema ranijim ocenama Vašingtona, doprinosili povećanju tenzija.
Kosovske vlasti, s druge strane, insistiraju da sprovođenje obaveza mora biti uzajamno, odnosno recipročno, na čemu je u prvom mandatu posebno insistirao Aljbin Kurti, i da su mere koje su prethodnih godina preduzimane na severu bile, kako to naglašava Priština, deo uspostavljanja vladavine prava.
Dijalog suspendovan još prošle godine
Vašington je strateški dijalog sa Kosovom suspendovao 12. septembra prošle godine.
Tada je Ambasada SAD u Prištini saopštila da se planirani dijalog odlaže na neodređeno vreme zbog poteza tadašnje privremene vlade koji su, kako je navedeno, povećali tenzije i nestabilnost i otežali produktivnu saradnju dve strane.
Američka ambasada tada je ocenila da su „nedavne akcije i izjave privremenog premijera Kurtija predstavljale izazov za napredak koji je građen godinama“, uz poruku da će se dijalog nastaviti kada za to budu postojali odgovarajući uslovi.
U pitanju je bio niz jednostranih poteza tadašnje tehničke vlade koje su SAD ocenile kao destabilizujuće, među kojima su zatvaranje srpskih institucija na severu Kosova bez koordinacije sa međunarodnim partnerima, gašenje struktura koje su funkcionisale u sistemu Srbije, pokušaj da se Srpska lista spreči da učestvuje na lokalnim izborima, kao i kritike na račun Ustavnog suda tokom institucionalne krize.
Istog dana otpravnica poslova SAD u Prištini Anu Pratipatu upozorila je da su postupci i izjave Aljbina Kurtija povećali nestabilnost, podrili politički proces, oslabili institucije i pogoršali međuetničke tenzije.
Vašington: „Crvena linija“ bio pokušaj da se Srpska lista spreči da učestvuje na izborima
Nepune dve nedelje kasnije visoki zvaničnik američkog Stejt departmenta dodatno je objasnio razloge zbog kojih je Vašington doneo odluku o suspenziji.
Kako je tada izjavio za Kohu, SAD su bile zabrinute zbog čitavog niza jednostranih i destabilizujućih poteza na severu Kosova, ali je kao događaj koji je predstavljao „crvenu liniju“ izdvojio pokušaj da se Srpska lista spreči da učestvuje na lokalnim izborima.
„Jedna stvar koju bih posebno istakao, a koja nas je najviše zabrinjavala, bili su konkretni napori da se građani Kosova, u ovom slučaju kosovski Srbi, spreče da biraju svoje predstavnike“, rekao je tada američki zvaničnik, ocenjujući da su upravo takvi potezi doveli do odluke o suspenziji planiranog strateškog dijaloga.
On je tada naglasio da Vašington ne dovodi u pitanje potrebu integracije srpskih institucija u kosovski sistem, ali da se taj proces mora odvijati kroz dijalog sa samim kosovskim Srbima, uz njihovo puno uključivanje i saglasnost, kako bi rešenje bilo dugoročno održivo.
Demanti Kurtiju: Razlog nije Srbija, već politika njegove vlade
Krajem septembra prošle godine usledio je i novi odgovor Vašingtona nakon što je Aljbin Kurti utvrdio da je suspenzija strateškog dijaloga posledica američkih nastojanja da Srbiju udalje od ruskog uticaja.
Američka ambasada u Prištini tada je odbacila takve tvrdnje kao netačne i poručila da odluka nema nikakve veze sa Srbijom niti sa drugim spoljnim akterima, već da se u potpunosti zasniva na postupcima tadašnje tehničke vlade Kosova.
Istovremeno je naglašeno da SAD ostaju privržene partnerstvu sa Kosovom, ali da očekuju partnera koji će izbegavati destabilizujuće poteze, doprinositi regionalnoj stabilnosti i štititi prava svih građana.
Dok Kosovo čeka, Srbija danas otvara strateški dijalog
Današnja poruka Stejt Departmenta dolazi svega nekoliko dana nakon što je ministar spoljnih poslova Srbije Marko Đurić najavio da će 17. jula u Vašingtonu biti održana prva sesija strateškog dijaloga Srbije i Sjedinjenih Američkih Država, koji je opisao kao istorijski korak u bilateralnim odnosima.
Na istu najavu reagovao je i bivši kosovski premijer Avdulah Hoti, ocenjujući da Kosovo, uprkos tome što se često opisuje kao najproameričkija zemlja u regionu, ima suspendovan strateški dijalog sa Vašingtonom, dok Srbija upravo započinje njegovu prvu rundu.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
