"Kada bi 200 ljudi došlo, bilo bi toplije," na srpskom je rekao britanski ambasador Rori O'Konel (Ruairi O'Connell) mladom pravoslavnom svešteniku, Nenadu Stojanoviću, starešini crkve Sveti Sava u Južnoj Mitrovici, razgledajući njenu unutrašnjost u prvim jesenjim danima. Uništeni pod, galerija, viseći svećnjak, vlaga sa nesaniranog krova, ali je vidljiva obnova i povratak topline i spokoja. Smeštena u blizini katoličke crkve i nešto dalje – džamije, čuvena mitrovička crkva se polako obnavlja nakon što je zapaljena u martovskom nasilju 2004. godine. Stradala je cela osim golih zidova od klesanog kamena. Oštećen je zvonik, zapaljen je parohijski dom u kojem je nekada imalo mesta za smeštaj i do pet svešteničkih porodica. Britanska ambasada u Prištini nedavno je finansirala obnavljanje unutrašnjosti lepe parohijske kuće u kojoj za sada živi mladi sveštenik, rodom iz Gnjilana, sa suprugom i četvoro dece. U Južnu Mitrovicu je došao prošle godine i ovo je njegova prva parohija. Ambasador je obišao završene radove. U prostranoj i sveže opremljenoj gostinskoj sali sa malom kuhinjom, popio je kafu sa ljubaznim domaćinom, gde su im se pridružili i komandir Kosovske policije za Južnu Mitrovicu Avni Zahiti i kapetan Draža Božović iz jedinice za obezbeđivanje crkava i manastira.
"Leti je ovde veoma lepo i tada hladnoća prija, zimi je već hladno," objašnjavao je otac Nenad, pokazujući na uništen pod i galeriju, za šta tek predstoji obnova.
Ambasadora je interesovalo koliko je crkva stara.
"Sto dvadeset jednu godinu" – sa poštovanjem za istoriju odgovara ovaj mladi starešina hrama.
Prodavala se stoka, davali prilozi, klesao kamen, objašnjavao je posvećeno, vedrim i istovremeno umirujućim glasom o tome kako se gradila crkva. Britanac mu je za uzvrat govorio o svom iskustvu školarca kod anglikanskih sveštenika koji su negovali i poseban odnos prema pravoslavnim relikvijama.
Razgledaju ikone darodavaca i razgovaraju o njihovim značenjima. Među njima i poklon studenta Fakulteta umetnosti iz Mitrovice – svojevrsna ikona modernije naslikana. Razgovaraju o tome i kako je hram izgledao kada je stradao pre 13 godina i šta sve treba da se obnovi u samoj crkvi.
Ovaj sveštenik ima pune ruke posla. Osim da potpuno obnovi hram, čeka ga ulaganje i obnova žive crkvene zajednice, ali i ulaganje u mir sa komšijama; naposletku, dočekivanje gostiju koji kao turisti dolaze sve češće.
Porodica Nenada Stojanovića je jedina srpska porodica koja danas živi u Južnoj Mitrovici. Vernici u crkvu sada dolaze sa Severa. Upravo je to interesovalo britanskog ambasadora.
"Za praznike bude po 20, 30, kako kad, nedeljom na službi, nekad pet, nekad tri, nekad niko," detaljno objašnjava otac Nenad na ambasadorovo raspitivanje o tome da li i koliko često vernici dolaze u crkvu.
"Sviđa mi se da se koristi crkva kao deo života zajednice," dodaje O'Konel.
Razgovaraju potom i o komšijama – Albancima. Otac Nenad svedoči da sa komšijama sada žive u miru i da "razmenjuju lepe reči".
"Da li znaju srpski?" – pitao je O'Konel.
"Pa znaju. Oni govore bolje srpski, nego ja albanski," kaže otac Nenad u šali.
Za posetioce je najveće iznenađenje ipak bilo to da crkvu Svetog Save sve češće posećuju turisti.
"Da, dolaze…iz Japana, Kine, Britanije, Nemačke, baš juče smo imali jednog iz Belgije," nabraja države mladi sveštenik i potvrđuje da ljudi s različitih krajeva sveta i vera dođu da obiđu Mitrovicu kao grad, a onda obiđu pravoslavnu i katoličku crkvu, i džamiju.
"Pa jeste interesantno, imamo u centru grada i katoličku crkvu i pravoslavnu crkvu i džamiju," dodaje britanski ambasador.
Sveštenik je O'Konelu pokazao zvonaru visoku 30 metara. Zvono sa ove crkve ne zvoni godinama. I ona treba da se obnovi.
Razgledali su dvorište i razgovarali o prvim susedima do crkvenog dvorišta koje još uvek u delovima opasava žica, uključujući i one koji se nalaze iza visokog i dugačkog zida.
Nekada je tu bila Jugoslovenska narodna armija, pa Vojska Jugoslavije, potom KFOR; sada su tu Kosovske bezbednosne snage. Otac Nenad kaže da sa njima nema kontakt, iako je ograda otvorena u jednom delu i postoje stepenice koje vode u crkveno dvorište. Ambasador se raspituje o stepenicama.
"To je KFOR uradio ranije dok je čuvao crkvu, da brže stigne i tako je ostalo."
Obnova je tek vidljiva u pravoslavnom svešteničkom domu, čije je unutrašnje uređenje finansirala ambasada Ujedinjenog Kraljevstva.
Posle prethodnih generacija sveštenika, u parohijski dom stigla je mlada šestočlana sveštenička porodica koja uređuje svoj novi dom. Stara ali lepa zgrada, sa mnoštvom prostorija, prostranim podrumom, i dva ulaza, sada je uređena da ima dve sale za goste nakon liturgije, i više posetioca za praznike. Male kuhinje, klupe. Zidovi sveže okrečeni, prostorije svetle i prostrane.
"Hoćemo da sednemo i popijemo kafu?" – pita domaćin gosta.
"Pa možemo, hajde," odgovara ambasador.
U gostinsku sobu došli su Zahiti i Božović. Na prvi pogled neuobičajeno društvo; vedro, uz posluženje, opušteno ćaska, ali i sa uvažavanjem slušaju jedni druge.
O'Konel je obećao da će crkvu Svetog Save posetiti za hramovnu slavu naredne godine pred početak leta.
O crkvi Sveti Sava
Prema podacima istoričara iz Kosovske Mitrovice, Zorana Vukadinovića, koje je zabeležio u delu "Hram Svetog Save u Kosovskoj Mitrovici povodom 110 godina od početka izgradnje", izgradnja gradskog hrama počela je 6. avgusta 1896. godine. Kamen temeljac crkve postavio je Dionisije, prvi Srbin, mitropolit Raško-prizrenske mitropolije. Zidanje samog hrama teklo je sporo i sa čestim prekidima. Konačno, crkva je završena tek polovinom 1921. godine, a osvešćenje je obavljeno je 17. jula 1921. godine.
Sam čin osvećenja crkve obavio je vladika Raško-prizrenski Mihailo. Projekat hrama izradio je ugledni profesor Beogradskog univerziteta Andra Stevanović, a poslove izgradnje hrama izveli su čuveni majstori iz Velesa, zidove je oslikao Dimitar Paprdiški. Posle martovskog uništenja, radovi na obnovi počeli su 2014, a po rečima sveštenika Milije Arsovića iz tog vremena, finansijska sredstva za obnovu hrama, kao i za parohijski dom, obezbedila je Kancelarija za Kosovo i Metohiju. Liturgije su posle mnogo godina počele ponovo da se služe u crkvi od septembra 2015. godine.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
