Misija OEBS-a na Kosovu objavila je novi izveštaj o zaštiti kulturnog nasleđa koji obuhvata period od 2014. do 2020. godine. Izveštaj koji je juče predstavljen daje uvid u „okvir praktične politike i pravni i administrativni okvir za zaštitu kulturnog nasleđa i analizira međusobnu povezanost pitanja zaštite nasleđa, bezbednosti, infrastrukture i prostornog planiranja“.
Kada je u pitanju bezbednost, odnosno obezbeđenje lokaliteta kulturnog nasleđa, u izveštajnom periodu, tj. od 2014. godine, beleži se porast incidenata. Ukupno je registrovano 247. I dok je više slučajeva krađi počinjeno na lokalitetima Islamske zajednice, verski objekti Srpske pravoslavne crkve „prednjače“, kada su u pitanju incidenti u kojima su mete kulturno nasleđe i verski lokaliteti, a u kojima motiv nije novac.
Čak 57 odsto, odnosno 79 od 135 ovakvih incidenata dogodili su se u crkvama i na grobljima koji pripadaju Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Sa druge strane, prema navodima OEBS-a, u poslednjim godinama se beleži trend pada broja pojedinih slučajeva protiv SPC i uvećanje istih kada su u pitanju lokaliteti islamske zajednice. OEBS zaključuje da je uprkos evidentiranju, mali broj slučajeva krivično gonjen.
Izveštaj OEBS-a zaključuje da efikasna zaštita kulturnog nasleđa na Kosovu ne treba da bude ograničena na fizičku restauraciju i da je potreban širi pristup.
„Uspešno očuvanje kulturnog nasleđa zahteva i sveobuhvatno upravljanje, maštovito prostorno planiranje, podizanje svesti i obuku osoblja zaduženog za kulturno nasleđe“, poručuju iz OEBS-a.
Izveštaj takođe naglašava potrebu za izmenom i dopunom Zakona o kulturnom nasleđu i potpunim usklađivanjem zakonskih i podzakonskih akata kako bi se obezbedio koherentniji pristup kulturnom nasleđu.
OEBS je i sada izneo nekoliko preporuka za ključne institucije u cilju poboljšanja zaštite i valorizacije kulturnog nasleđa:
„Da se uvedu planovi upravljanja za lokalitete kulturnog nasleđa, proceni uticaj planiranih intervencija na nasleđe, usvoji sveobuhvatnija definicija kulturnog nasleđa i poveća otpornost lokaliteta kulturnog nasleđa na klimatske promene ili namerno uništavanje“.
Osim toga, novi izveštaj OEBS-a bavi se sprovođenjem zakona o Specijalnim zaštićenim zonama, odnosno aktivnostima Saveta za sprovođenje i nadgledanje, nedozvoljenom gradnjom na lokalitetima kulturnog nasleđa, porastom broja incidenata nad verskim lokalitetima, njihovim suzbijanjem i javnim osudama istih.
Sprovođenje zakona o SZZ
Misija OEBS-a na Kosovu u svom izveštaju obrađuje primenu Zakona o specijalnim zaštitnim zonama (SZZ) iz 2008. godine koji obuhata 45 SZZ na Kosovu, od kojih je 41 lokalitet Srpske pravoslavne crkve.
Iz Zakona o specijalnim zaštićenim zonama proizašla su dva posebna zakona – Zakon o istorijskom centru Prizrena i Zakon o selu Velika Hoča. Zakon o selu Velika Hoča predviđa stvaranje i sprovođenje „Plana konzervacije kulturnog nasleđa“.
Prvi koraci za kreiranje takvog plana učinjeni su 2017. godine, a OEBS je 2021. godine podržao Savet za Veliku Hoču i relevantne institucije za kulturno nasleđe u uspostavljanju mehanizma koordinacije i započinjanju izrade plana konzervacije za ovo selo, navode iz ove misije.
OEBS podcrtava da je u izveštajnom periodu, oko pojedinih ključnih lokaliteta SZZ, uočio „nekontrolisane radnje“ koje utiču na njihovu zaštitu.
„Unutar SZZ istorijskog centra Prizrena, protivpravno rušenje dobara nasleđa i tradicionalnih kuća imalo je negativan uticaj na integritet nasleđa“, poručuju iz OEBS-a.
Sa druge strane, navode da ponekad opštinske institucije primenjuju različite zakone na lokalitete SZZ u severnim opštinama.
Kao primere navode srpske pravoslavne manastire Banjska u Zvečanu i Svetu Petku u Leposaviću.
„Građevinski radovi rukovode se odredbama koje primenjuju institucije kojima upravlja Beograd u oblasti građevinskih delatnosti i zaštite. Institucionalne strukture za zaštitu kulturnog nasleđa kojima upravlja Beograd pružaju tehničku i finansijsku podršku za očuvanje lokaliteta. Shodno tome, neki pravni standardi koji se primenjuju možda nisu u skladu sa važećim zakonima na Kosovu. Štaviše, različiti tehnički standardi i ograničena razmena podataka, poput onih iz katastra i zemljišnih knjiga, otežavaju pravilnu primenu informacionih sistema zasnovanih na GIS-u (Geografskom informacionom sistemu)“, dodaje se u izveštaju.
Kada je u pitanju institucionalna usklađenost sa zakonima o SZZ, OEBS zaključuje da su, uprkos snažnom protivljenju javnosti u vreme njihovog proglašenja, kosovske institucije preduzele podsticajne korake u poštovanju odredbi zakona o SZZ u pojedinim opštinama.
Sa druge strane, iz ove organizacije poručuju da su primetili više slučajeva u kojima institucije kosovske vlade nisu u potpunosti poštovale zakonske odredbe o SZZ.
Kao primer navode to što je kosovski zavod za zaštitu spomenika (KZZS) 2019. godine organizovao javni skup na ruševinama tvrđave Novo Brdo bez obaveštavanja Saveta za sprovođenje i nadgledanje (SSN).
Povrede SZZ V. Dečana: Kako se krenulo sa izgradnjom puta Dečani-Plav i dokle se stiglo
Kao drugi primer navode izgradnju puta Dečani-Plav, naglašavajući da je reč o primeru osetljivog i često konfliktnog odnosa između kulturnog nasleđa i njegovog okruženja, posebno kada se radi o razvoju infrastrukture.
Iz OEBS-a podsećaju da početni plan obnove puta datira iz 2007. godine, kada je objavljen prvi tender, a potom i poništen nakon pritiska međunarodne zajednice, s obzirom na to da su tadašnje zakonske odredbe zabranjivale ovaj projekat.
2014. godine je tadašnji kosovski premijer zvanično objavio početak radova na zaobilaznici oko zaštićene zone manastira Visoki Dečani, a sa kojom se saglasio i Savet za sprovođenje i nadgledanje.
Radovi su započeti, potom i prekinuti na neodređeno, nakon što su opštinske vlasti tvrdile da je izgradnja zaobilaznice neizvodljiva.
Međutim, četiri godine kasnije, odnosno 2018. godine, tadašnje kosovsko ministarstvo infrastrukture objavilo je tender za izgradnju prve deonice puta od Dečana do Plava, ignorišući prethodno dogovoreno rešenje u vezi sa zaobilaznicom.
„Srpska pravoslavna crkva i međunarodna zajednica snažno su se usprotivile prvom pokušaju da se započne izgradnja puta odmah pored manastira Visoki Dečani, što je dovelo do vanredne sednice SSN-a“, precizira se u izveštaju.
Potom, u aprilu 2018. godine, kosovsko ministarstvo infrastrukture zvanično je objavilo početak izgradnje puta za prvu deonicu izvan SZZ, međutim, kako navode iz OEBS-a, 25. maja 2018. godine primećena je građevinska aktivnost na putu unutar SZZ manastira Visoki Dečani.
„Ovaj događaj je izazvao zajedničke reakcije međunarodne zajednice i doveo do toga da Srpska pravoslavna crkva javno osudi radove na putu unutar SZZ, što je rezultiralo zaustavljanjem izgradnje unutar SZZ“, dodali su iz OEBS-a.
Naznačili su da je osetljiva priroda ovog putnog projekta ponovo izašla na videlo u julu 2020. godine, kada je opština otpočela radove na održavanju na jednoj deonici puta unutar SZZ.
„Ova intervencija je uključivala uklanjanje zarasle vegetacije i poravnanje puta, zajedno sa postavljanjem cevi za drenažni sistem i izgradnjom potpornih zidova na mestima koja su teško pogođena klizištima. Međutim, ova intervencija je izazvala reakciju Srpske pravoslavne crkve, koja je tvrdila da izvršeni radovi nisu u skladu sa važećim zakonima i prethodnim sporazumom o zaobilaznici. Nakon ovih događaja, rad unutar SZZ odmah je obustavljen 16. avgusta 2020“, navodi se u izveštaju.
OEBS podseća da je 9. novembra 2020. godine SSN odobrio aranžman o rehabilitaciji puteva u Dečanima koji predviđa istovremenu izgradnju međunarodne zaobilaznice izvan granica SZZ i lokalnih puteva unutar SZZ.
Međutim, kako se navodi u izveštaju, nisu preduzete nikakve građevinske aktivnosti na osnovu ovog sporazuma, pa ni na zaobilaznici koja nije bila uključena u budžetska izdvajanja za 2021. godinu.
Sve ređi sastanci u sklopu Saveta za sprovođenje i nadgledanje
Izvšetaj posebno obrađuje aktivnosti Saveta za sprovođenje i nadgledanje u periodu od 2014. do 2020. godine.
Reč je o telu koje predstavlja jedini formalni mehanizam u sklopu kojeg se diskutuje o pitanjima koja se tiču Specijalnih zaštićenih zona i Srpske pravoslavne crkve, ali i dogovara između kosovskih ministarstva i SPC, uz podršku međunarodne zajednice.
OEBS ocenjuje da rad SSN karakteriše neredovno održavanje sastanaka poslednjih godina.
„Od 2014. godine, SSN je održao samo 20 sastanaka pored hitnih sastanaka ‘kada okolnosti tako nalažu’, kao u slučaju izgradnje puta od Dečana do Plava. Mada je u 2014. godini održano šest sastanaka, učestalost se posle toga smanjila. U 2017. godini nije održan nijedan sastanak, u 2018. godini SSN je opet održao šest sastanaka, ali su u 2019. održana samo tri sastanka i u 2020. samo jedan, dok u 2021. godini nije održan nijedan“, navode iz OEBS-a.
Naznačili su da je više faktora doprinelo neredovnom održavanju sastanaka, a među kojima je i zahtev Kosova za učlanjenje u UNESCO u novembru 2015. godine, koji je naišao na snažno protivljenje Srpske pravoslavne crkve.
„Odbijanje zahteva Srpske pravoslavne crkve za izdavanje dozvole za obnovu crkve Sveti Nikola, koja se nalazi unutar SZZ manastira Sveti Arhangeli, od strane kosovskih institucija takođe je uticalo na rad SSN i dovelo do njegove neaktivnosti u 2016. i 2017. godini. Ovo je takođe negativno uticalo na odnose između Srpske pravoslavne crkve i kosovskih institucija“, ocenjuju iz OEBS-a.
Precizira se da je od objavljivanja prethodnog izveštaja o kulturnom nasleđu iz 2014. godine, na sastancima SSN predstavljeno je 15 pitanja, a od kojih je rešeno ukupno šest.
Navode da je pitanje izgradnje puta Dečani-Plav u zaštićenoj zoni Visokih Dečana zahtevalo stalno praćenje i koordinaciju sa međunarodnom zajednicom radi sprečavanja ili ublažavanja svakog štetnog razvoja.
OEBS u svom izveštaju podseća i na to da još uvek nije sprovedena odluka kosovskog Ustavnog suda o vlasništu Visokih Dečana nad 24 hektara zemljišta u njegovoj blizini, ali i odluku SPC.
„Neizvršenje odluke Ustavnog suda o sporu oko zemljišta manastira Visoki Dečani dovelo je do toga da Srpska pravoslavna crkva izda saopštenje u kome navodi da više neće prisustvovati sastancima SSN dok se ne sprovedu ova odluka i aranžman o putu“, podsetili su iz OEBS-a.
U izveštaju se ocenjuje da, iako nedostatak političke volje negativno utiče na rešavanje nekih nerešenih slučajeva SSN, treba priznati doprinos ovog tela u rešavanju pitanja koja se tiču SZZ i lokaliteta Srpske pravoslavne crkve.
Nedozvoljena gradnja na lokalitetima kulturnog nasleđa
Iz OEBS-a navode i da je uočena nedozvoljena gradnja na lokalitetima nasleđa, između ostalog i na lokalitetima SZZ. Kao primer navode kafiće koji rade unutar SZZ Pećke patrijaršije.
„U aprilu 2014. godine, opština je, u nesvakidašnjoj akciji, uklonila nedozvoljeni objekat unutar SZZ Pećke patrijaršije. Međutim, posle toga su tri druga kafića nastavila da rade unutar tog područja. Na to je skrenuta pažnja i Savetu za sprovođenje i nadgledanje 2015. godine. Međutim, od tada nisu zabeležene nikakve dalje radnje“, naznačili su u izveštaju.
Kao drugi primer navodi se izgradnja kuće bez dozvole za gradnju 2015. godine unutar specijalne zaštićene zone tvrđave, odnosno srednjovekovnog grada Novo Brdo.
„Odobrenje Saveta za sprovođenje i nadgledanje dobijeno je tek 2019. godine, nakon što je izgradnja već bila završena. U međuvremenu, deo kuće je preuređen u restoran koji nastavlja da radi nelegalno. Pored toga, Misija je 2018. godine zabeležila i izgradnju kafića u okviru SZZ srednjovekovnog grada Novo Brdo, koji takođe radi nelegalno“, poručili su iz OEBS-a.
Zaključuju da je potrebno brzo reagovanje institucija u rešavanju pitanja nedozvoljene gradnje, koja su često usko povezana sa nedozvoljenim privrednim aktivnostima.
„Dugi birokratski postupci ne samo da ohrabruju vlasnike da zaobiđu administrativne zahteve, već mogu da doprinesu i nekontrolisanom razvoju koji negativno utiče na lokalitete nasleđa. Osim toga, neadekvatni postupci i neadekvatne sankcije za kršenje zakona podrivaju kredibilitet javnih institucija“, navode iz OEBS-a.
OEBS upravo zbog toga preporučuje kosovskom ministarstvu pravde da izmeni krivični zakonik tako da sadrži naknadu štete prouzrokovane uništavanjem zaštićenih spomenika kao posebnu odredbu o kulturnom nasleđu. Pravosuđuju preporučuje da za slučajeve uništavanja zaštićenih spomenika, donosi presude i izriče kazne koje su srazmerne težini štete.
Porast incidenata nad kulturnim nasleđem i verskim lokalitetima od 2014. godine
Izveštaj OEBS-a posebno obrađuje obezbeđenje lokaliteta kulturnog nasleđa, odnosno incidente i napade nad objektima SPC, džamijama i drugim verskim objektima.
U periodu od januara 2014. do decembra 2020. godine prijavljeno je 247 incidenata izvršenih na kulturnom nasleđu i verskim lokalitetima.
Iako se većina incidenata desila na mestima bogosluženja, u 45 slučajeva mete su bila groblja različitih verskih zajednica, navode iz OEBS-a.
„Od 2014. primećuje se porast incidenata počinjenih na kulturnom nasleđu i verskim lokalitetima. Dok je u 2014. bilo prijavljeno šest slučajeva, u 2020. bilo je poznato 47 slučajeva, u 2019. bio je čak 61 incident“, navodi se u izveštaju.
Precizirali su da je povećanje slučajeva uglavnom prouzrokovano porastom broja novčanih krađa od 2017. godine.
Najviše krađa u džamijama
Od ukupno 247 slučajeva, 112 su krađe novca ili imovine. U ovu kategoriju spadaju krađe donacija i kutija za priloge, krađe pokretnih predmeta, kao što su zvučnici, kablovi i mikrofoni, sa verskih lokaliteta i krađe ograda na grobljima, podaci su OEBS-a.
Precizirali su da 45 odsto svih zabeleženih incidenata ukazuje na ekonomski motiv.
„Krađe umetničkih predmeta i predmeta povezanih sa nasleđem prijavljene su u 17 slučajeva. Međutim, čak i krađe isključivo novčane prirode mogu da nanesu kolateralnu štetu verskim i sekularnim lokalitetima. Na primer, primećen je nagli porast ove vrste krivičnog dela u periodu od 2016. (pet slučajeva) do 2017. godine (15 slučajeva)“.
Prema podacima OEBS-a od 112 poznatih slučajeva 63 se dogodilo na lokalitetima Islamske zajednice, a 43 na lokalitetima Srpske pravoslavne crkve.
Najviše incidenata u kojima motiv nije novac počinjeno na lokalitetima SPC
U poređenju sa krađama u kojima je motiv novac, incidenti u kojima su mete kulturno nasleđe i verski lokaliteti, a u kojima motiv nije novac, pokazuju drugačiji trend, precizira se u Izveštaju OEBS-a.
Kako se navodi čak 57 odsto, odnosno 79 od 135 incidenata koji nisu novčanog karaktera je počinjeno u crkvama i na grobljima koji pripadaju Srpskoj pravoslavnoj crkvi.
Sa druge strane 24 odsto ili 37 je bilo usmereno protiv imovine Islamske zajednice, 9 odsto protiv imovine katoličke crkve…
Slična statistika beleži se i kada je u pitanju krađa umetničkih i drugih predmeta.
Od 18 krađa iz ove kategorije, deset je počinjeno na imovini Srpske pravoslavne crkve, a četiri na lokalitetima Katoličke crkve i dve krađe na lokalitetima Islamske zajednice. Prijavljena je i jedna krađa sa jevrejskog lokaliteta i jedna sa sekularne imovine.
Deset krađa umetničkih predmeta u kojima je meta bila Srpska pravoslavna crkva uključivalo je uklanjanje krstova sa crkava u selima Močare u Kamenici, Brod u Štrpcu i Babin Most u Obiliću.
Odneti su i kameni krstovi koji su služili kao oznake u predelu, što se može posmatrati u kontekstu uklanjanja simbola nevećinskih zajednica iz predela. U nekoliko slučajeva, artifakti, kao što su ikone, ukradeni su iz crkava i sa grobalja, precizirali su iz OEBS-a.
Najviše slučajeva vandalizma nad objektima SPC
Izveštaj posebno obrađuje slučajeve vandalizma – a prema podacima OEBS-a većina napada je takođe bilo usmereno protiv objekata Srpske pravoslavne crkve.
Registrovano je 86 incidenata vandalizma na verskim objektima, a više od polovine njih – 48 slučajeva, bilo je usmereno protiv verskih objekata Srpske pravoslavne crkve, dok je 25 počinjeno protiv Islamske zajednice, osam protiv katoličke, dva protiv Jevrejske, jedan protiv protestanske, i dva slučaja na sekularnim lokalitetima.
Vrsta vandalizma bila je slična kod svih verskih zajednica – poput bacanja kamenja na prozore, oštećenja vrata i brava, destruktivnih radnji na grobljima, precizirali su iz OEBS-a.
Kada su u pitanju incidenti na lokalitetima Srpske pravoslavne crkve, prema podacima OEBS-a, tu spadaju: razbijanje prozora na crkvama, vandalizovanje fasada, razbijanje vrata, brava i kapija i nasilni ulazak u objekte.
Precizira se da su u mnogim slučajevima počinjena krivična dela povezana sa krađama.
„Često su bili vandalizovani i grobovi i nadgrobni spomenici. Štaviše, vandalizam nad verskim simbolima Srpske pravoslavne crkve, kao što je krst, prijavljen je iz crkve u selu Brod u Štrpcu. Crkve u Drsniku u Klini nekoliko puta je obijena u pokušaju krađe novca, a istovremeno su ikone skinute sa zida i oštećene“, navodi se u izveštaju.
Ukupno 25 incidenata uključivalo je vandalizam nad imovinom Islamske zajednice, kao što je namerno oštećenje nadgrobnih spomenika na grobljima koja pripadaju ovoj zajednici. Bilo je slučajeva podmetanja požara u kojima su takođe oštećene džamije. Zapaljena je prostorija pripojena džamiji u selu Račak, opština Štimlje. Usled toga su oštećeni vrata, fasada i nekoliko tepiha,.
Iz OEBS-a preciziraju da se do 2019, većina incidenata dešavala na lokalitetima Srpske pravoslavne crkve.
„Međutim, od 2016. značajno se povećao broj incidenata na objektima Islamske zajednice i 2019. nadmašio je broj incidenata na lokalitetima Srpske pravoslavne crkve“, poručuju iz OEBS-a.
Remećenja – najviše protiv SPC
U izveštajnom periodu prijavljeno je dvadeset pet slučajeva remećenja, a takođe najviše protiv Srpske pravoslavne crkve – 60 odsto, tj. 15. Potom sledi Islamska zajednica sa 10 slučajeva.
„Što se tiče Srpske pravoslavne crkve, remećenje se desilo na srpskim grobljima, bacanjem kamenja na crkve i svešteničke konake. Štaviše, napadi su uključivali grafite sa uznemirujućim porukama na zidovima i vratima objekata povezanih sa SPC i postavljanje albanske zastave na ogradu groblja Srpske pravoslavne crkve. Prijavljeni su i slučajevi neovlašćenog ulaska u crkve“, naznačili su iz OEBS-a.
Napomenuli su da su remećenja usmerena protiv grobalja Srpske pravoslavne crkve i bacanje kamenja na kapije više puta bili javno osuđivani.
„Od ukupno 18 osuda pokrenutih u periodu od 2014. do 2020. godine, 11 su dali predstavnici opština nakon što su meta bile crkve i groblja SPC. U nekim od ovih slučajeva, OEBS je preporučio opštinama da ih javno osude“, precizira se u izveštaju.
Kada je u pitanju Islamska zajednica, na njenim objektima bili su ispisani grafiti sa politički motivisanim uznemirujućim sloganima. Sumnjiva torba sa žicama i metalnom pločom pronađena iza džamije identifikovana je kao eksplozivna naprava od 2,2 kg. Džamije su takođe bile predmet neovlašćenog ulaska i pretnji uništenjem. Prijavljeno je i paljenje vatre (bez nanošenja štete) na jednom groblju, naznačili su iz OEBS-a.
I kada je u pitanju remećenje, iz OEBS-a preciziraju da brojke slučajeva za Srpsku pravoslavnu crkvu pokazuju prilično opadajući trend kroz godine, a da su se dela protiv Islamske zajednice povećala u periodu od 2018. do 2019.
Skrnavljenje, incidenti na grobljima
U izveštajnom periodu prijavljeno je šest slučajeva skrnavljena – u pet u kojima su meta krivičnih dela bili lokaliteti Srpske pravoslavne crkve i u jednom slučaju groblje Islamske zajednice. Iz OEBS-a navode da je u jednom slučaju vandaliziana srpska pravoslavna crkva.
Groblja su bila uključena u 45 slučajeva – uglavnom je bilo u pitanju namerno oštećenje nadgrobnih spomenika – 28 slučajeva, koja su pogodila Islamsku zajednicu i Jevrejsku zajednicu kao i katoličke, protestantske i srpske pravoslavne crkve.
Više od polovine od 45 incidenata bilo je usmereno protiv grobalja Srpske pravoslavne crkve – 25 slučajeva, a zatim slede incidenti na grobljima Islamske zajednice – 13. U pet slučajeva meta su bila groblja Katoličke crkve, dok su Protestantska crkva i jevrejska zajednica bile meta po jedanput.
Suzbijanje prekršaja i krivičnih dela: Mali broj slučajeva se krivično goni
Pri Kosovskoj policiji 2013. godine formirana je Specijalizovana jedinica Kosovske policije za zaštitu kulturnog nasleđa i verskih lokaliteta, koja je do kraja 2020. godine brojala 200 službenika od 207 planiranih mesta.
Ova jedinica nadgleda 24 verska lokaliteta i spomenika 24 sata dnevno 7 dana u nedelji, među kojima su i 10 lokaliteta koji predstavljaju Specijalnu zaštićenu zonu.
„Za efikasno obavljanje ovih poslova postavljena su 32 statična punkta (uglavnom policijske kućice). Prisustvo KP na ovim osmatračnicama zasniva se na analizi rizika. Štaviše, lokalna policijska stanica redovno patrolira oko drugih spomenika“, poručuju iz OEBS.
U izveštaju se navodi da je Kosovska policija prenela tužilaštvu informacije o svim incidentima protiv kulturnog i verskog nasleđa, ali i da je samo ograničen broj dalje obrađen i prosleđen pravosuđu.
„U većini slučajeva ili nije moglo da se utvrdi ko je počinilac ili je šteta bila mala. Kao što je ranije istaknuto, u većini prekršaja motiv je bio ekonomski, a ne namerno uništavanja kulturnog nasleđa ili zastrašivanje stanovnika. Međutim, kako većina počinilaca nije mogla da bude identifikovana, njihovi pojedinačni motivi da izaberu kulturno nasleđe kao metu, osim u slučaju krađa povezanih sa novcem, ostaju nejasni“, naznačili su iz OEBS-a.
U izveštaju se podseća da krivični zakonik predviđa sankcije za krivična dela počinjena protiv kulturnih dobara.
„Međutim, dugo trajanje sudskih postupaka i neodgovarajuće kazne, pa čak i oslobađajuće presude, ne odvraćaju potencijalne počinioce od činjenja krivičnih dela protiv kulturnog nasleđa i verskih zajednica“, ocenjuje se.
OEBS zaključuje da se mali broj slučajeva krivično goni, te iznosi podatke da je u 2014. Kosovska policija evidentirala 88 slučajeva, a tužilaštvo obradilo 25, za 2015. – 99 prema 30, za 2016. 56 – prema 9, 2017. – 63 prema 10, 2018. – 87 prema 25 i za 2019. – 76 prema 14.
Nizak procenat javne osude incidenata
OEBS navodi da je osuda incidenata od strane javnih institucija još jedan aspekt sankcionisanja protivpravnog ponašanja, dodajući da je značaj osuđivanja, posebno u vezi sa lokalitetima nevećinskih zajednica, već naveden u preporukama u izveštaju iz 2014.
Prema podacima ove misije, od 2014. godine predstavnici opština, kao što su predsednik opštine ili opštinski odbor za bezbednost u zajednici (OOBZ), osudili svega 18 od 247 incidenata.
11 od 18 javnih osuda od strane opština odnosilo se na dela protiv Srpske pravoslavne crkve, dok je pet osuda dato nakon krađa koje su pogodile Islamsku zajednicu. Štaviše, osuđeni su i jedan incident protiv Katoličke i jedan protiv Protestantske crkve
Iz OEBS-a navode da se i dalje zalažu kod relevantnih institucija da redovno osuđuju ovakve incidente, te poručuju da su opštinske institucije pokrenule davanje osuda, često nakon skrnavljenja grobalja povezanih sa Srpskom pravoslavnom crkvom ili nakon krađa iz džamija Islamske zajednice.
Druge institucije, grupe, poput Eparhije raško-prizrenske, kao i političke partije – Srpske liste, takođe su osudile ove incidente, ocenjuje se u izveštaju.
Iz OEBS-a su dali preporuke kosovskom ministarstu unutrašnjih poslova, ministarstvu kulture, omladine i sporta, opštinama, da ojačaju napore kako bi se osudio svaki incident protiv lokaliteta verskog i kulturnog nasleđa.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
