Ministar spoljnih poslova Srbije Marko Đurić ocenio je da otvaranje strateškog dijaloga sa Sjedinjenim Američkim Državama predstavlja „istorijski trenutak“ i „suštinski iskorak“ u odnosima dve zemlje, dok američki profesor i analitičar Danijel Server smatra da je podjednako značajno ono što se na zvaničnoj agendi razgovora nije našlo – među ostalim, pitanja Kosova, demokratije i vladavine prava.

Posle višegodišnjih najava, Srbija i Sjedinjene Američke Države danas su u Vašingtonu zvanično započele strateški dijalog, koji bi, prema najavama obe strane, trebalo da uspostavi dugoročan okvir saradnje u više oblasti.

Obraćajući se medijima nakon otvaranja dijaloga, Đurić je poručio da postoje dani u diplomatiji koji su proceduralni, ali i oni „kada se piše istorija“, ocenivši da je današnji dan upravo takav.

„Otvaranje strateškog dijaloga nije samo proceduralan korak, već suštinski iskorak u odnosima Srbije i SAD“, rekao je Đurić.

Kako je naveo, novi format saradnje trebalo bi da omogući kontinuirane kontakte između ministarstava, državnih institucija i ag[TERencija dve zemlje, nezavisno od budućih političkih promena u Srbiji i Sjedinjenim Američkim Državama.

Đurić je ocenio da je reč o jednom od najvažnijih trenutaka u 145 godina dugim odnosima dve države, podsetivši na istorijske veze Srbije i SAD – od vremena predsednika Vudroa Vilsona, preko saradnje tokom dva svetska rata, do posleratne obnove.

On je zahvalio svima koji su, kako je rekao, godinama radili na uspostavljanju strateškog dijaloga, posebno izdvojivši podršku predsednika Srbije Aleksandra Vučića, kao i angažman srpske diplomatije.

Energetika, obrazovanje, NASA

Prema Đurićevim rečima, već prvog dana strateškog dijaloga predviđeno je potpisivanje memoranduma o saradnji u oblasti energetike, koji bi trebalo da doprinese energetskoj bezbednosti Srbije, između ostalog kroz razvoj novih gasnih interkonektora.

Najavljeno je i potpisivanje memoranduma o razumevanju kojim će biti proširen Fulbrajt program, što bi, kako je rekao, trebalo da otvori nove mogućnosti za studente, naučnike i akademsku saradnju dve zemlje.

Đurić je posebno izdvojio i pristupanje Srbije NASA Artemis sporazumu, ocenjujući da taj potez predstavlja početak nove faze naučne saradnje sa Sjedinjenim Američkim Državama i otvara mogućnosti za uključivanje srpskih kompanija i istraživača u projekte razvoja svemirskih tehnologija.

Govoreći o regionu, poručio je da Srbija ostaje „čvrst partner“ Sjedinjenih Američkih Država u očuvanju mira i stabilnosti na Zapadnom Balkanu, navodeći da je to, pre svega, strateški interes same Srbije.

Na kraju obraćanja ocenio je da će Srbija nastaviti da vodi, kako je rekao, „uravnoteženu i izbalansiranu spoljnu politiku“, sada, kako je naveo, dodatno oslonjenu na novo partnerstvo sa Sjedinjenim Američkim Državama.

Patrijarh SPC Porfirije razgovarao je u Patrijaršiji sa američkim sagovornicima o zaštiti srpske baštine, položaju Srba i verskih sloboda na Kosovu. Istovremeno, Eparhija raško-prizrenska upozorila je da, bez snažnije međunarodne reakcije, preti „potpuni nestanak srpskog naroda“ sa Kosova, optužujući kosovske institucije za sistematsko ugrožavanje položaja Srpske pravoslavne crkve i srpske zajednice.

Server: Značajnije je ono što nije na dnevnom redu

Istovremeno, američki profesor i analitičar Danijel Server u autorskom tekstu objavljenom uoči početka strateškog dijaloga ocenjuje da će razgovori biti usmereni pre svega na energetiku, infrastrukturu, veštačku inteligenciju, odbrambenu saradnju, projekte vezane za američki tečni prirodni gas (LNG) i data centre.

Prema njegovoj oceni, cilj Vašingtona jeste da kroz takvu saradnju Srbiju snažnije veže za Sjedinjene Američke Države, posebno kada je reč o smanjenju zavisnosti od ruskog gasa.

Međutim, Server smatra da je važnije ono što se, prema njegovoj oceni, ne nalazi među temama strateškog dijaloga.

On ocenjuje da pitanja demokratije, vladavine prava i korupcije u Srbiji nisu deo zvanične agende, uprkos, kako navodi, pogoršanju stanja u tim oblastima.

Prema Serverovoj oceni, ni Kosovo nije među temama o kojima će biti vođeni razgovori.

U tom kontekstu navodi da bi prethodne američke administracije, kako republikanske tako i demokratske, očekivale političku odgovornost zbog nedavne izjave ministarke Snežane Paunović o „etničkom čišćenju Kosova“, kao i insistirale na procesuiranju Milana Radoičića pred pravosuđem Kosova.

Ni evropske integracije

Server u svom tekstu ocenjuje i da evropske integracije Zapadnog Balkana više nisu među prioritetima aktuelne američke administracije.

Podseća da su ranije administracije dosledno podržavale članstvo država regiona u Evropskoj uniji, dok smatra da je odnos Vašingtona prema EU danas bitno drugačiji.

U zaključku navodi da je sadašnja američka administracija, prema njegovom mišljenju, spremna da pitanja demokratije, vladavine prava i odnosa Srbije sa Kosovom potisne u drugi plan zarad ekonomskih i energetskih interesa.

Istovremeno poziva američku administraciju da, ukoliko se sa njegovom ocenom ne slaže, javno zauzme jasniji stav prema, kako navodi, stanju demokratije u Srbiji, odnosima sa Kosovom i ispunjavanju uslova za članstvo u Evropskoj uniji.

SAD danas otvaraju strateški dijalog sa Srbijom, za Kosovo tek kada ispuni obaveze prema Srbima