Pravoslavna crkva danas obeležava Prepodobnu majku Angelinu Srpsku, jednu od najpoštovanijih žena među srpskim svetiteljima. Njen životni put, međutim, predstavlja i zanimljivu vezu srpske i albanske srednjovekovne istorije – rođena je kao Angelina Arijaniti, ćerka albanskog velikaša Đorđa (Gjergj) Arijanita, a njena starija sestra Andronika, poznatija kao Donika, bila je supruga Đurđa Kastriota Skenderbega.
Angelina je poticala iz ugledne hrišćanske velikaške porodice Arijaniti, jedne od značajnih porodica srednjovekovne Albanije. Njen otac Đorđe Arijaniti bio je jedan od vodećih velikaša i učesnika otpora Osmanlijama, a porodica je bračnim i političkim vezama bila povezana sa drugim tadašnjim velikaškim kućama.
Upravo preko ove porodice njen život se povezuje i sa srpskim Brankovićima.
Stefan Branković, sin despota Đurđa Brankovića, nakon gubitka vlasti i izgnanstva boravio je u Albaniji. On i njegov brat Grgur bili su oslepljeni po naredbi osmanskog sultana Murata II još 1441. godine.
Tokom boravka u Albaniji Stefan se povezao sa porodicom Arijaniti i oženio Angelinom. Istorijski izvori brak smeštaju oko 1460–1461. godine, dok crkveno žitije navodi da su se venčali u Skadru.
U žitiju Svete Angeline njihov susret i njena odluka da život podeli sa prognanim i slepim despotom opisani su rečima:
„Česna kći kneževa Angelina u srcu svome zavole slepoga Stefana (…) i zamoli od roditelja blagoslov za brak sa Stefanom.“
Sa Stefanom je dobila sinove Đorđa i Jovana i ćerku Maru. Đorđe će kasnije postati despot, a potom se zamonašiti pod imenom Maksim, dok će Jovan takođe nositi despotsku titulu.
Pred osmanskim prodorom porodica je napustila Albaniju i preselila se u Furlaniju, na severu današnje Italije. Stefan je tamo preminuo 1476. godine, ostavljajući Angelinu sa decom u izgnanstvu.
Njihov put potom vodi prema Sremu.
Ugarski kralj Matija Korvin dodelio je Brankovićima posede u Sremu, a Angelina je sa decom došla u Kupinovo, ponevši sa sobom i Stefanove mošti.
Stariji sin Đorđe dobio je despotsku titulu, ali se kasnije zamonašio kao Maksim. Mlađi Jovan postao je despot i ostao poslednji srpski despot iz kuće Brankovića po muškoj liniji.
Angelina i Maksim jedno vreme boravili su u Vlaškoj, da bi se potom vratili u Srem. Za njihova imena vezano je podizanje manastira Krušedol na Fruškoj gori, koji će postati jedno od najvažnijih duhovnih središta i mesto čuvanja uspomene na poslednje Brankoviće.
I Angelina je primila monaški čin.
Prema crkvenom predanju, ostatak života posvetila je molitvi, milosrđu i pomaganju i obnavljanju crkava i manastira. U srpskom narodu ostala je poznata kao „Majka Angelina“ – kao supruga despota, majka dvojice budućih srpskih despota, monahinja i ktitorka.
Upokojila se 1520. godine, a njene mošti počivale su u Krušedolu zajedno sa moštima svetih Brankovića.
Kada su Osmanlije 1716. godine spalile Krušedol, stradale su i mošti koje su se u manastiru čuvale. Prema predanju Srpske pravoslavne crkve, od moštiju Svete Angeline sačuvana je leva ruka.
Život Svete Angeline tako je povezao nekoliko prostora i velikaških porodica Balkana 15. i početka 16. veka – Arijanite i Kastriote sa jedne, i Brankoviće sa druge strane, od Albanije i Skadra, preko Italije, do Kupinova i Krušedola u Sremu.
U crkvenom pamćenju, međutim, njeno poreklo i velikaške veze ostali su u drugom planu pred imenom pod kojim se poštuje već vekovima – Majka Angelina.
Od Dečana do Prizrena i Sušice: Sveti Pantelejmon kroz vekove živi na Kosovu
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
