Danas je Svetski dan izbeglica. Iako sa zvaničnim statusom "interno raseljena lica", među izbeglicama su i preko 220.00 lica koja – posle sukoba na Kosovu i Metohiji 1999. i martovskog nasilja 2004., ne žive u svojim domovima na Kosovu i Metohiji. To su Srbi i u manjem broju pripadnici drugih nealbanskeih zajednica. Većina raseljenih nastavila su svoje živote u centralnoj Srbiji i Crnoj Gori, ili na Severu Kosova. Proces povratka je u praksi neprimetan. Vraća se u manjem broju staračko stanovništvo, ili oni koji se prijave za obnovu kuća u pojedinim mestima na jugu Kosova i u Metohiji. Ove kuće često ostanu prazne, neretko su na meti pljačkaša, ili se kasnije prodaju. Serija incidenata u povratničkim sredinama nastavila se i u 2016. godini, a trend tihog odlaska i dalje je vidljiv. Iz Vlade Srbije ove godine projektom Sunčana dolina prvi put je predstavljen drugačiji koncept povratka, a sam projekat izazvao je snažnu osudu kosovskih institucija.
Prema podacima Komesarijata za izbeglice Srbije, sudbinu izbeglica deli 203.000 interno raseljenih lica sa KiM-a, kao i 18.000 lica koja su raseljena unutar teritorije Kosova. Deo i jednih i drugih, i posle 17 godina od završetka sukoba i martovskog pogroma iz 2004, živi u kolektivnim centrima. U 8 kolektivnih centara, širom KiM-a, trenutno živi 344 lica, uz još nekoliko kolektivnih centara u centralnoj Srbiji i Crnoj Gori. Iz kosovskog ministarstva za povratak i zajednice više puta najavljivano da će se svi kolektivni centri na Kosovu raspustiti do kraja 2016.
Planovi za povratak
|
Kancelarija za KiM Vlade Republike Srbije predstavila je nedavno projekat za povratak "Sunčana dolina" koji sadrži drugačiji koncept u odnosu na dosadašnje inicijative povratka, a osnovna karakteristika jeste masovniji povratak raseljenih, pre svega, u ona mesta na Kosovu gde se Srbi trenutno najsigurnije osećaju, a to je Sever. Projekat "Sunčana dolina" je okarakterisan i kao najznačajniji projekat povratka, jer predviđa povratak oko 1.500 interno interno raseljenih. Od kada je projekat zvanično predstavljen, on nailazi na oštre reakcije kosovskih zvaničnika koji ga ocenjuju projektom "kolonizacije na Severu" i izaziva jaku pažnju međunarodnih predstavnika. Jevtić: Povratak raseljenih nije kolonizacija Povodom Svetskog dana izbeglica, a osvrćući se na reakcije svojih kolega iz kosovske vlade, kosovski ministar za zajednice i povratak, Dalibor Jetić, ocenio je u otvorenom pismu javnosti da ni 17 godina nakon završetka sukoba na Kosovu, tema povratka raseljenih kod "pojedinaca i političkih organizacija nailazi na pogrešnu i negativnu reakciju". "U trenutku kada zajedničkim snagama, vlada na regionalnom nivou i uz podršku međunarodnih organizacija i misija, tražimo trajna i održiva rešenja za raseljena lica sa Kosova, deo javnosti, određeni političari i političke partije su jedan projekat povratka dočekali 'na nož' i nazvali ga 'kolonizacijom'," poručio je Jevtić. On je dodao i da "povratak nije, ne sme i ne može da bude kolonizacija". Pismo u celosti možete pročitati OVDE. |
Pitanje povratka Srba na Kosovo i Metohiju od 1999, nije uspešno rešeno uprkos brojnim strategijama, planovima i projektima.
I u Kosovskom ministarstvu za povratak i zajednice, aktuelni su planovi i projekti za povratak. Prema podacima istog ministarstva, u protekloj godini izgrađeno je 170 kuća za povratnike, od toga 36 i u dve opštine na Severu – Zvečanu i Zubinom Potoku. Planovi su da se u 2016. godini odobri izgradnja kuća za 130 korisnika. Jedan od ciljeva plana iz 2015, bio je i da se do 2016. u kosovskoj skupštini donese zakon o "interno raseljenim licima" što se nije dogodilo.
Tokom prošle godine na KiM se, prema podacima ovog kosovskog ministarstva – vratilo 704 lica, a u prvih pet meseci ove godine svega 101 lice.
Razlozi za usporeni povratak su uzurpirana imovina, ekonomska zavisnost, te nerešena osnovna životna pitanja poput obrazovanja i zdravstvene zaštite.
Poseban problem: Pitanje imovine
Poseban problem za raseljene jeste upravo pitanje njihove uzurpirane imovine, a koje bi dodatno moglo da iskomplikuje novousvojeni Zakon o Agenciji za upoređivanje i verifikaciju imovine. Prema ovom zakonu, Agencija nije dužna da obavesti lice koje može da ima neki zakonski interes za imovinu koja je, na primer, predmet zahteva, već treba da "uloži razumne napore" i obavesti lice o tome, a što podrazumeva da se obaveštenja objave u nekoj službenoj prostoriji Agencije.
U praksi to predstavlja konkretan problem upravo za raseljena lica van Kosova, koji, u slučaju da je njihova imovina predmet nečijeg zahteva – neće biti u mogućnosti da pročitaju obaveštenje na oglasnoj tabli agencije.
Do sada se pitanju imovine, ipak, nije poklanjala veća pažnja u javnosti, a kao neki od razloga za to se navode istovremena netransparentnost u radu institucija na obe strane, nemogućnost pristupa podacima, i istovremena složenost ovog problema.
Incidenti i nedostatak bezbednosti: I u 2016. incidenti serijski
Najteže rešivo, pored pitanja uzurpirane imovine, međutim, i dalje je pitanje bezbednosti.
Serija incidenata u kojima su meta upravo povratnici, odnosno preostali Srbi s juga Kosova i iz Metohije, dogodila se i u 2016. godini – od batinjanja, krađe stoke, podmetanja požara, do pucnjave. Svi ovi slučajevi prijavljeni su Kosovskoj policiji i u najvećem broju slučaja, njih je upravo 'evidentiralo' samo kosovsko ministarstvo za povratak i zajednice.
U selu Babljak, u opštini Uroševac, pred prošlonedeljne zadušnice, na seoskom pravoslavnom groblju oskrnavljen je jedini nadgrobni spomenik koji do sada nije bio rušen.
Sredovečni Nebojša Milenković iz sela Boževce, u opštini Ranilug, 16. juna zadobio je teške telesne povrede kada ga je napao komšija Albanac. Milenković je napadnut dok je obavljao poljoprivredne radove na svojoj livadi.
Iste noći, Živojinu Simonoviću iz sela Bušince, u opštini Novo Brdo, ukradene su dve rasne steone krave, vredne oko 4.000 evra, a Branku Simiću iz istog sela, istovremeno je ukraden automobil marke "Opel vektra", dok mu je drugi automobil obijen i iz njega je ukraden novčanik sa dokumentima i platnim karticama.
Opet istog dana, u selu Paralovo, u opštini Novo Brdo, iz automatskog oružja pucano je na porodicu Zdravković. Do napada je došlo dok su braća Zdravković čuvala stoku nedaleko od svojih kuća, a ovo je već četvrti napad na ovu porodicu. Šest dana pre toga, u sličnim okolnostima, pucano je na njih. Zdravkovići tvrde da se na njihovu porodicu vrši pritisak da proda imanje.
Povratnik Živan Mazić iz Kline napadnut je 09. juna jajima i kamenicama, dok su drugom povratniku – Zoranu Kovačeviću iz sela Banje, istog dana, ukradene krave. To je bio tada, treći napad na povratnike za nekoliko dana. Početkom te nedelje, kuća Zdravka Nikolića, jedine srpske povratničke porodice u selu Kovrage kod Istoka, obijena je usled bacanja bombe, a nedelju ranije, porodicama Stanislava i Stanoja Spasića u Janjinoj Vodi kod Obilića ukradena je stoka, što nije bila prva krađa stoke ovoj porodici. I u Suvom Dolu kod Lipljana, nepoznata lica opljačkala su šest domaćinstava.
Porodica Mazić i povratnici u opštini Klina, u kojoj živi svega desetak srpskih porodica, nisu prvi put na meti napada. Poslednji se dogodio sredinom aprila, kada su nepoznata lica upala u kuću Radoša Magića, u selu Grabac, počinivši manju materijalnu štetu. Polupani su vrata i prozori Magićeve kuće, a sam Magić se tokom incidenta nalazio u njoj. Magić je i 2009. godine pretučen u svom šljiviku, kada je zadobio frakturu lobanje. On je, takođe, zadobio povrede leđa i ruke prošle godine kada je pokušao da otera stoku sa svoje njive koju su doveli lokalni Albanci. Ovom napadu prethodio je incident od 17. februara kada su polupani prozori i na kući Živana Mazića i Vukoja Radosavljevića, što je učinjeno i početkom decembra, ponovo na kući Mazića, i to u nekoliko navrata. Kuća ove porodice kamenovana je i novembra 2015.
U selu Tomance, u opštini Istok, na kuću koja se gradi za povratničku porodicu Ljubomira Radojevića podmetnut je požar 9. maja.
Ljubiši Kovačeviću iz sela Banje, u opštini Srbica, početkom maja ukradena su dva bika i jedna krava.
Na kuću povratnika Žarka Šiljkovića u selu Rudice, kod Kline, pucano je iz vatrenog oružja 23. aprila. Nije bilo povređenih, ali je na kući načinjena materijalna šteta. Prethodno su 11. aprila u Lapljem selu i Preocu, obijeni automobili porodica koje su bile na groblju. Početkom aprila napadnute su srpske devojčice u selu Novake, Iastovremeno je i po drugi put u ovoj godini opljačkana lokalna crkva, dok je u selu Crkolez u istočkoj opštini podmetnut je požar na tri srpska imanja. Kamenovan je i autobus Kolašin prevoza na ulasku u srpsko selo Goraždevac.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
