O sporazumu koji je 15. avgusta 1444. potvrđen zakletvama u Varadinu, današnjoj Oradei…
Pre 582 godine, u avgustu 1444, zaključen je sporazum poznat kao Segedinski mir, kojim je okončan jedan od ratova Ugarske i Osmanskog carstva i privremeno uspostavljen mir na Balkanskom poluostrvu. U središtu događaja nalazio se i srpski despot Đurađ Branković, čija je država prethodnih godina bila gotovo potpuno potisnuta osmanskim osvajanjima.
Na prvi pogled, Segedinski mir nema neposrednu vezu sa prostorom današnjeg Kosova. Njime se nije „rešavalo pitanje Kosova“, niti je Kosovo bilo predmet posebnog mirovnog sporazuma. Njegov značaj za istoriju ovog prostora nalazi se drugde – u obnovi Srpske despotovine Đurđa Brankovića, u čijem se sastavu tada nalazilo i Novo Brdo, jedan od najznačajnijih gradova i rudarskih centara srednjovekovne Srbije.
Godine 1439. Osmanlije su osvojile Smederevo, čime je najveći deo Srpske despotovine potpao pod njihovu vlast. Đurađ Branković povukao se u Ugarsku, odakle je nastojao da pronađe način za obnovu svoje države.
Prilika se pojavila tokom velikog hrišćanskog pohoda protiv Osmanlija 1443. i 1444. godine. Ugarska vojska predvođena kraljem Vladislavom III Jagelovićem i Janošem Hunjadijem prodrla je duboko na jug, dok je Đurađ Branković učestvovao u pohodu i političkim pregovorima. Posle niza sukoba, počeli su pregovori sa sultanom Muratom II.
Pregovori su doveli do sporazuma kojim je predviđena obnova Brankovićeve države. Osmanlije su pristale da mu vrate 24 grada i tvrđave, među kojima Smederevo, Golubac i Novo Brdo, kao i da oslobode njegova dva zarobljena i oslepljena sina, Grgura i Stefana. Obnovljena Despotovina istovremeno je imala vazalne obaveze prema osmanskom sultanu.
Sporazum je u istoriji ostao poznat kao Segedinski mir, iako je njegovo sklapanje bilo proces koji je trajao više nedelja. Pregovori su vođeni najpre u Jedrenu, potom u Segedinu, dok je sporazum 15. avgusta 1444. potvrđen zakletvama u Varadinu, današnjoj Oradei. Predviđeno je desetogodišnje primirje.
Đurađ Branković se ubrzo potom vratio u svoju državu, a Srpska despotovina je obnovljena u granicama približnim onima koje je imala pre velikih osmanskih osvajanja krajem četvrte decenije 15. veka.
Tu počinje neposrednija veza sa prostorom današnjeg Kosova.
Među najvažnijim oblastima i gradovima koji su tada ponovo bili u sastavu obnovljene Despotovine bilo je Novo Brdo. Tadašnji grad bio je jedan od najvažnijih rudarskih i trgovačkih centara srednjovekovne Srbije. Njegov značaj nije bio samo lokalni – srebro iz novobrdskih rudnika predstavljalo je važan izvor prihoda za srednjovekovnu srpsku državu.
Zato Segedinski mir treba posmatrati i kroz njegovu posledicu po prostor današnjeg Kosova. Osmanska neposredna vlast nad Novim Brdom bila je privremeno okončana, a grad se ponovo našao u političkom okviru države Đurđa Brankovića. Novo Brdo ostalo je u sastavu obnovljene Despotovine do 1455. godine.
Ta obnova, međutim, nije dugo potrajala.
Već iste godine hrišćanska strana odustala je od postignutog mira. Kralj Vladislav i njegovi saveznici nastavili su pohod protiv Osmanlija, koji je završen katastrofalnim porazom kod Varne 10. novembra 1444. godine. Đurađ Branković nije učestvovao u toj bici.
Njegova politika bila je drugačija. Nakon što je obnovio svoju državu, pokušavao je da je očuva balansirajući između Ugarske i Osmanskog carstva.
Četiri godine kasnije taj položaj ponovo je došao do izražaja upravo na Kosovu.
U jesen 1448. godine Janoš Hunjadi poveo je novu vojsku protiv Osmanlija. Do odlučujućeg sukoba došlo je na Kosovo polju, gde je vojska sultana Murata II od 17. do 20. oktobra porazila ugarsko-hrišćansku vojsku. Sukob je u istoriji poznat kao Drugi kosovski boj.
Đurađ Branković nije učestvovao u bici na Hunjadijevoj strani, a nakon Hunjadijevog poraza i povlačenja zarobio ga je. Hunjadi je kasnije oslobođen nakon pregovora i postizanja sporazuma sa Brankovićem.
Ta odluka često se posmatra kroz prizmu Brankovićeve složene politike prema Osmanlijama i Ugarskoj, ali i kroz jedan osnovni interes – očuvanje države koju je samo nekoliko godina ranije uspeo da obnovi.
I Novo Brdo ostalo je u njenom sastavu još gotovo jednu deceniju.
Tek 1455. godine, nakon smrti Murata II i dolaska njegovog sina Mehmeda II na osmanski presto, osmanska vojska ponovo je krenula na oblasti pod vlašću Đurđa Brankovića. Jedan od glavnih ciljeva bio je upravo ovaj bogati rudarski grad.
Novo Brdo je posle opsade palo 1. juna 1455. godine, čime je za grad počelo novo razdoblje osmanske vlasti.
Srpska despotovina nastavila je da postoji još četiri godine, do osmanskog osvajanja Smedereva 1459.
Zbog toga se Segedinski mir iz 1444. može posmatrati kao kratak, ali značajan predah između dva velika talasa osmanskog osvajanja.
On nije bio sporazum o Kosovu, ali je omogućio obnovu države Đurđa Brankovića i povratak Novog Brda, na prostoru današnjeg Kosova, pod njegovu vlast. Samo četiri godine kasnije Kosovo polje ponovo će postati mesto velike bitke između Osmanlija i ugarsko-hrišćanske vojske.
Od Segedina do Kosova prošle su samo četiri godine. Od obnove Despotovine do pada Novog Brda – jedanaest. Taj kratak vremenski raspon pokazuje koliko je politička ravnoteža na Balkanskom poluostrvu sredinom 15. veka bila nestabilna. Mir je mogao da obnovi državu, ali nije mogao trajno da zaustavi osmansko širenje.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
