Kurti o 28. novembru: „Nema naroda čija je sudbina toliko vezana za jedan datum kao albanskog“ – istorijski primeri govore drugačije

Albanci danas obeležavaju 28. novembar – Dan zastave, odnosno 113. godišnjicu proglašenja nezavisnosti Albanije. Ovaj datum se tradicionalno proslavlja kako u Albaniji, tako i na Kosovu, a godinama unazad postao je i dan šireg nacionalnog simbolizma.

Isti datum nosi više značenja u albanskoj istoriji, posebno na Kosovu. Uz obeležavanje nezavisnosti Albanije, 28. novembar je i rođendan Adema Jašarija, kojeg su, uz članove porodice, ubile srpske snage, a kojeg na Kosovu nazivaju „legendarnim komandantom OVK“ i „ocem nacije“. Takođe, juče je na Kosovu obeležen Dan Bezbednosnih snaga Kosova (KBS), čime je novembar i ove godine ispunjen ceremonijama i komemoracijama koje albanske institucije tretiraju kao ključne nacionalne stubove.

Vršilac dužnosti kosovskog premijera Aljbin Kurti iskoristio je današnji dan da još jednom istakne značaj ovog datuma u albanskoj istorijskoj svesti. Prema njegovim rečima, 28. novembar predstavlja jedinstvenu tačku u svetskoj istoriji:

„Ne zna se da postoji još neki narod u svetu čija bi sudbina bila tako neraskidivo povezana sa jednim datumom kao što je sudbina našeg naroda povezana sa 28. novembrom“, poručio je Kurti u današnjem obraćanju, navodeći istorijske događaje od podizanja zastave Kastriota 1443. godine, preko nezavisnosti Albanije 1912. godine, do rođenja Adema Jašarija 1955. i prve javne pojave OVK 1997. godine.

Kurti je ocenio da se „niz novembara vezao kao karike jednog lanca“ kroz albansku istoriju, stvarajući, kako je naveo, „svetu tačku nacionalnog kalendara“.

Lieu de mémoire

Ipak, fenomen „jednog sudbinskog datuma“ prisutan je u gotovo svim narodima i predstavlja dan kada istorijski događaj postaje simbol kolektivnog identiteta. Takvi datumi često nastaju slučajno, ali kroz priče, rituale i praznike postaju centralni za očuvanje sećanja, učvršćuju osećaj pripadnosti i povezuju prošlost sa sadašnjošću. Francuski istoričar Pjer Nora je to objasnio kroz koncept lieu de mémoire – „mesta sećanja“, gde datumi, spomenici i rituali služe kao simboli zajedničkog pamćenja. Dakle, nijedan narod nije jedinstven po tome – svi narodi prirodno pretvaraju ključne događaje u simbole identiteta.

Činjenice i komparacije: Albanci nisu jedini narod sa jednim „sudbinskim datumom“

Kurtijeva tvrdnja da ne postoji drugi narod čija je sudbina toliko čvrsto vezana za jedan datum — ne podudara se u potpunosti sa istorijskim iskustvima drugih naroda.

Srbi – 28. jun (Vidovdan)

• 1389 – Boj na Kosovu: simbolični kraj moćne srednjovekovne srpske države

• 1878 – Berlinski kongres: međunarodno razmatranje statusa Kneževine Srbije

• 1881 – Potpisana tajna konvencija između Kneževine Srbije i Austrougarske monarhije čime je Srbija postala delimično zavisna od Austrougarske u ekonomskom i političkom smislu, a za uzvrat je od nje dobila međunarodno priznaje da postane Kraljevina

• 1914 – Atentat na Franca Ferdinanda: događaj koji otvara put Prvom svetskom ratu

• 1919 – Potpisivanje Versajskog sporazuma: međunarodna potvrda novog poretka u kome nastaje Kraljevina SHS

• 1921 – Donošenje prvog ustava ujedinjene jugoslovenske države

• 1937 – Otkriven sada već čuveni spomenik Oslobodiocima Niša

• 1948 – Rezolucija Informbiroa: sukob sa SSSR-om i samostalna politika Jugoslavije pod Titom (Bukurešt)

• 1960 – Osnovan univerzitet u Novom Sadu

• 1989 – Miting na Gazimestanu: početak Miloševićeve političke dominacije

• 1992 – U organizaciji DEPOS-a, na čelu sa SPO-om Vuka Draškovića, ispred zgrade skupštine Jugoslavije počeo Vidovdanski sabor, koji je trajao 8 dana kao najveći opozicioni skup u Srbiji sa zahtevom raspuštanja skupštine, ostavke Miloševića i formiranje vlade nacionalnog spasa

• 2001 – Izručenje Slobodana Miloševića Hagu: simboličan kraj njegove epohe

• 2013 – Evropski savet daje zeleno svetlo za otvaranje pregovora Srbije sa EU

Za srpsku tradiciju, 28. jun tako objedinjuje vojnu, političku, religijsku i državotvornu simboliku — slično kao što Albanci vezuju više epoha za 28. novembar.

Grci – 25. mart

• 1821 – Početak Grčkog rata za nezavisnost protiv Osmanlija (simboličan početak revolucije u Patrasu)

• 1941 – Početak italijansko-grčkog rata u Drugom svetskom ratu (grčki otpor fašizmu, poznat kao „Noć otpora“)

Za grčku tradiciju, 25. mart je nacionalni praznik (Dan nezavisnosti), koji spaja anti-osmansku borbu sa modernim otporom, stvarajući „lanac slobode“.

Francuska – 14. jul

• 1789 – Pad Bastilje

• 1790 – „Fête de la Fédération“, prvi veliki državni praznik u francuskoj republici

Sjedinjene Američke Države – 4. jul

• 1776 – Usvajanje Deklaracije o nezavisnosti u Filadelfiji, rođenje SAD

• 1826 – Smrt Džona Adamsa i Tomasa Džefersona na tačno 50. godišnjicu Deklaracije (simboličan „kraj ere osnivača“)

• 1831 – Smrt Džejmsa Monroa, petog predsednika SAD, takođe na Dan nezavisnosti

• 1863 – Kapitulacija Viksburga u Građanskom ratu (simbolički prekretnica; Bitka kod Getisburga završava 3. jula)

• 1884 – Formalna predaja Kipa slobode SAD-u od strane Francuske

• 1960 – Prvi put se vijori američka zastava sa 50 zvezdica, nakon prijema Havaja u Uniju

Jevrejski narod – 9. av (Tisha B’Av)

• Rušenje Prvog hrama (586. p.n.e.)

• Rušenje Drugog hrama (70. n.e.)

• Niz kasnijih pogroma kroz vekove

Poljska – 11. novembar

• Obnova državnosti 1918. godine i završetak Prvog svetskog rata

Rusija – 9. maj

• Dan pobede u Drugom svetskom ratu – centralni element savremenog ruskog identiteta i državnog sećanja

• 1965 – Postaje zvanični neradni državni praznik u SSSR pod Brežnjevom, sa masovnim komemoracijama

• 1995 – Prva postsovjetska grandiozna parada na 50. godišnjicu pod Jeljcinom

• 2008 – Putin uspostavlja godišnje vojne parade na Crvenom trgu sa modernom tehnikom

Irci – 17. mart (St. Patrick’s Day)

• 461 – Smrt Svetog Patrika, hrišćanizacija Irske i početak irskog nacionalnog patronata

• 1845 – Početak Velike gladi, simbol irske patnje pod britanskom vlašću

• 1922 – Rat za nezavisnost (17. mart postaje globalni simbol irskog identiteta, emigracije i kulture)

  Činjenice u vezi sa međunarodnim priznanjem Albanije 1912-1913

  Albanci kao godinu svoje nezavisnosti upravo uzimaju 1912. kada je grupa albanskih prvaka u Valoni, nakon okupljanja 28. novembra, mesec dana kasnije – 28. decembra proglasila nezavisnost teritorija pod tadašnjom osmanskom vlašću, obuhvativši četiri osmanska vilajeta (Skadarski, Kosovski, Bitoljski i Janjinski), a uoči Londonske mirovne konferencije, od koje su zatražili međunarodno priznanje, pozivajući se na pravo na samoopredeljenje.

  To nije, međutim, bilo priznato Londonskim ugovorom o miru (potpisan 30. maja 1913). Znatan deo teritorije na koju su albanski prvaci imali pretenzije, Londonskim ugovorom podeljen je između država pobednica u ratu – Srbije, Grčke i Crne Gore.

  Ugovorom je potvrđeno postojanje Kneževine Albanije kao međunarodnog protektorata, sa nemačkim plemićem Vilhelmom Vladom kao vladarom, u granicama sličnim današnjim. Potom, 29. jula iste godine na snažno insistiranje Italije i Austrougarske, u suštinski istim granicama današnje Republike Albanije stvorena je autonomna Albanija,  kao Ustavna monarhija. Konačno Bukureškim ugovorom, potpisanim u avgustu 1913, stvorena je nova nezavisna država Kneževina Albanija.

Osmani u kecelji i kuvarskoj kapici služila američke pripadnike KFOR-a povodom američkog praznika –…

Dan KBS-a na Kosovu, deca oduševljeno dočekala Osmani uzvikujući „UČK“