Danas se navršava 14 godina od bombaškog napada na autobus Niš ekspresa, u mestu Livadice kod Podujeva, u kojem je poginulo 12 i povređeno 43 Srba, kada su iz centralne Srbije, gde su kao raseljena lica sa Kosova i Metohije bili smešteni, putovali na zadušnice u Gračanicu. Zločin je do danas ostao nerasvetljen, sa mrljama ozbiljnih afera u vezi sa istragom, zataškivanih tokom godina, uključujući beg jednog od četvorice uhapšenih, a osumnjičenih za ovaj napad – Fljorima Ejupija, iz američke baze Bondstil 2001. godine, sudsko oslobađanje ostale trojice uhapšenih – tadašnjeg pukovnika KZK-a, Celja Gašija, oficira Avdi Behljuljija i Jusuf Veliua, smanjivanje broja istražitelja i slabljenje istrage, povlašćen tretman uhapšenih tokom pritvaranja, ali i njihov doček u redove KZK-a, nakon oslobođenja – kao heroja i nesmetanu karijeru, sve do sudskog oslobađanja usled navodnog nedostatka dokaza uhvaćenog Fljorima Ejupija 2009. godine. EULEX je potom pokrenuo novu istragu kojom je jedino utvrđeno da iza onog što se dogodilo u Livadicama nije mogla stajati samo jedna osoba.
Aktiviranjem nagazne mine na magistralnom putu Niš – Priština, 16. februara 2001. godine, u selu Livadice kod Podujeva, dignut je u vazduh prvi iz konvoja od sedam autobusa, u kojima su raseljeni Srbi sa Kosova i Metohije u pratnji švedskih i britanskih jedinica KFOR-a tada putovali u Gračanicu, na zadušnice.
U napadu je na licu mesta poginulo desetoro ljudi, dok je kasnije još dvoje podleglo povredama. Najmlađa žrtva bio je dvogodišnji Danilo Cokić. U napadu su, pored porodice Cokić – Nebojše, Snežane i malog Danila, poginuli i Sunčica Pejčić, Živana Tokić, Slobodan Stojanović, Nenad Stojanović, Mirjana Dragović, Veljko Stakić, Milinko Kragović, Lazar Milkić i Dragan Vukotić.
U više medijskih izveštaja iz tog vremena, ostale su zabeležene potresne scene stravičnog prizora, šok preživelih, ali i vojnika KFOR-a, a pojavili su se i izveštaji o tome kako je krivicu za ovaj napad snosio i sam britanski KFOR, usled ignorisanja prethodnih preciznih izveštaja obaveštajaca NATO-a da se ovakav napad planirao – na putu, sa nagaznom minom, i u britanskoj zoni odgovornosti.
Nešto više od mesec dana nakon napada, 19. marta, 2001, neuobičajeno za sve etnički motivisane zločine koji su se na Kosovu dogodili pre i posle napada u Livadicama, uhapšena su četvorica Albanaca, osumnjičenih za napad – trojica pripadnika tadašnjeg KZK-a, od kojih je jedan bio pukovnik, i jedan sa kriminalnim dosijeom u Nemačkoj. Svi su kasnije sudski oslobođeni.
Porodice poginulih su više puta, tokom godina, ponavljale da ih pored smrti najbližih posebno pogađa što ubice nisu nikada privedene pravdi, a istragu je obeležilo više ozbiljnih afera koje su uspešno zataškivane tokom godina.
Fljorim Ejupi, kao četvrti uhapšeni Albanac, osumnjičen za ovaj napad, a kasnije i kao glavni osumnjičeni, pod i danas nerazjašnjenim okolnostima 3. maja 2001. godine pobegao je iz baze Bondstil, u koju je prethodno smešten upravo zbog razloga da će biti u "najbolje čuvanom mestu". U medijma su se tada provlačile spekulacije i vesti o mogućim scenarijima ovog bega, od toga da je Ejupi sam pobegao, do toga da su mu američki vojnici u tome pomogli.
Za razliku od trojice visokih oficira KZK, a ranije boraca OVK, ovaj kosovski Albanac nije imao neposredno vojničko iskustvo, već samo kriminalni dosije u vezi sa trgovinom droge, ubistvima u pokušaju, provalama i ostalim napadima, a rat je proveo u Nemačkoj. Doveden je u vezu kao neposredan izvršilac ovog zločina, jer su pronađeni materijalni dokazi na licu nesreće, uključujući i opušak od cigarete, kao i delove ambalaže upotrebljenog eksploziva sa tragovima Ejupijeve DNK, kasnije potvrđene u Nemačkoj.
Tri godine kasnije biće uhvaćen u Tirani, zajedno sa Faikom Šaćirijem i Džavitom Kasumijem, koji su se u trenutku ponovnog hapšenja Ejupija nalazili sa njim i bili osumnjičeni kao pomagači u ubistvu, ali i za izvršenje drugih krivičnih dela.
U saopštenju policije UNMIK-a, koja je tada izvela ovo hapšenje, 2004. godine, navedeno je: "Ova hapšenja označavaju značajan uspeh za institucije koje sprovode zakon na Kosovu, jer je policija UNMIK-a aktivno tragala za Ejupijem nekoliko godina. Ovo je dobar primer kako regionalna policijska saradnja donosi efikasne i pozitivne rezultate u identifikaciji i hapšenju kriminalaca."
Vrhovni sud Kosova je, međutim, Ejupija 2009. godine oslobodio usled nedostatka dokaza, dok su trojica pripadnika KZK-a, pukovnik Celj Gaši, kao i Avdi Behljuljij i Jusuf Veliu, oslobođeni još 2001. godine, nastavivši svoju karijeru u KZK-u.
Novinar Antoni Lojd, u tekstu "Vrlo prljav mali rat" za UK Times je još 2002. godine vro detaljno opisao sam tragičan događaj dizanja u vazduh autobusa Niš ekspres, sa potresnim svedočanstvima preživelih i vojnika koji su se zatekli na licu mesta, munjevitu akciju hapšenja četvorice osumnjičenih za napad, ali i detalje o aferama i zataškivanju istrage, uključujući i konačno oslobađanje osumnjičenih.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
