Na 36. godišnjicu usvajanja Deklaracije od 2. jula 1990. godine, vršilac dužnosti premijera Aljbin Kurti i vršiteljka dužnosti predsednice Skupštine Aljbuljena Hadžiju ugostili su nekadašnje albanske poslanike koji su učestvovali u njenom usvajanju, ocenjujući da je upravo ovaj dokument „postavio temelje kasnijeg stvaranja Republike Kosovo“. Deklaracija, međutim, i danas ostaje predmet različitih političkih i pravnih tumačenja, budući da je Srbija nikada nije priznala.
Vršilac dužnosti premijera Kosova Aljbin Kurti obeležio je danas 36. godišnjicu usvajanja Deklaracije od 2. jula 1990. godine, ocenivši da je taj dokument predstavljao početak političkog samoopredeljenja kosovskih Albanaca i temelj kasnijeg proglašenja nezavisnosti Kosova.
Kurti se danas u Skupštini Kosova sastao sa nekadašnjim poslanicima koji su, kako je naveo, 2. jula 1990. godine usvojili Ustavnu deklaraciju kojom je Kosovo proglašeno republikom.
„Pre trideset šest godina, na današnji dan, 2. jula, u vanrednim okolnostima opsade od strane Srbije, na stepenicama zgrade Skupštine, u koju im nije bilo dozvoljeno da uđu, 111 poslanika usvojilo je Ustavnu deklaraciju kojom je Kosovo proglašeno republikom, ravnopravnom federalnom jedinicom“, naveo je Kurti.
Dodao je da je dva meseca kasnije, 7. septembra 1990. godine, većina tih poslanika učestvovala na tajnom sastanku u Domu kulture u Kačaniku, gde je usvojen, kako je naveo, „Ustav Republike Kosovo“.
Kurti je ocenio da je 2. jula 1990. godine „legitimna politička volja Albanaca trijumfovala nad nasiljem, ugnjetavanjem i političkom diskriminacijom Srbije“.
Prema njegovim rečima, „bez prve Republike Kosovo, one iz devedesetih godina, ne bi bilo ni Republike Kosovo kao nezavisne i suverene države iz 2008. godine“.
Podsetio je da su Deklaraciji od 2. jula prethodili štrajk rudara i masovne demonstracije, dok su, kako je rekao, nakon nje usledili „mirni politički otpor“ i „oružani ustanak“.
Hadžiju: Deklaracija je bila temelj Republike Kosovo
Povodom godišnjice oglasila se i vršiteljka dužnosti predsednice Skupštine Kosova Aljbuljena Hadžiju, koja je saopštila da je zajedno sa Kurtijem i vršiteljkom dužnosti ministarke spoljnih poslova Donikom Gervalom-Švarc ugostila deo tadašnjih delegata u Skupštini Kosova.
Kako je navela, susret je organizovan kako bi im bila odata počast i obeležen, kako je ocenila, „jedan od najvažnijih činova u istoriji stvaranja kosovske državnosti“.
Hadžiju je poručila da su tadašnji delegati, nakon što im je, kako je navela, silom bio onemogućen ulazak u zgradu Skupštine, „govorili u ime naroda i van skupštinske sale“, pokazujući da, prema njenim rečima, legitimitet proizlazi iz volje građana.
Ocenila je da je Deklaracija od 2. jula predstavljala čin kojim je Kosovo „odbilo potčinjavanje i jasno artikulisalo pravo na samoopredeljenje“.
„Nakon nje usledili su Kačanički ustav, referendum za nezavisnost, institucionalno organizovanje tokom devedesetih godina, oslobodilački rat OVK i, na kraju, proglašenje nezavisnosti. Bio je to dug put, izgrađen vizijom, otporom i žrtvom“, navela je Hadžiju.
Ona je izrazila zahvalnost delegatima koji su učestvovali u usvajanju Deklaracije od 2. jula, kao i svima koji su, kako je rekla, doprineli „izgradnji temelja Republike Kosovo“.
„Njihov čin podseća nas da se sloboda, državnost i suverenitet brane svakoga dana – snažnim institucijama i posvećenošću volji građana“, poručila je.
Susret i sa bivšim novinarima „Rilindje“
Kurti je danas organizovao i susret sa bivšim novinarima, urednicima i autorima nekadašnjeg dnevnog lista „Rilindja“, navodeći da je cilj bio da se oda priznanje ovom listu i izdavačkoj kući, ali i da se razgovara o značaju izveštavanja i beleženja istorijskih događaja.
On je ocenio da „Rilindja“, koja je izlazila gotovo četiri i po decenije, predstavlja „dragocenu arhivu istoriografije“, te da je zajedno sa Univerzitetom u Prištini i Akademijom nauka i umetnosti imala važnu ulogu u društvenom razvoju i negovanju pisanog albanskog jezika.
Šta je bila Deklaracija od 2. jula?
Na današnji dan pre 36 godina, 2. jula 1990, grupa albanskih poslanika tadašnje Skupštine SAP Kosovo usvojila je Deklaraciju kojom je Kosovo proglašeno ravnopravnom jedinicom u okviru tadašnje jugoslovenske federacije.
Dok kosovske institucije ovaj dokument smatraju jednim od ključnih političkih koraka koji su vodili ka (jednostranom) proglašenju nezavisnosti 2008. godine, u tadašnjoj Srbiji i Saveznoj Republici Jugoslaviji Deklaracija nije bila priznata i smatrana je neustavnom.
Usvojena ispred zgrade Skupštine
Deklaraciju je 2. jula 1990. usvojilo 114 od ukupno 123 albanska poslanika tadašnje Skupštine SAP Kosovo, dok pojedini izvori navode da je prisutno bilo 111 poslanika.
Sednica nije održana u skupštinskoj sali, već ispred zgrade Skupštine u Prištini, pošto poslanicima nije bio omogućen ulazak u objekat.
Dokument je imao svega nekoliko članova, ali je predstavljao političku deklaraciju kojom se Kosovo definiše kao ravnopravna jedinica u okviru tadašnje Jugoslavije.
Šta je prethodilo?
Deklaracija je usledila u periodu duboke političke krize nakon ustavnih promena iz 1989. godine, kojima je znatno smanjena autonomija tadašnje Socijalističke Autonomne Pokrajine Kosovo.
Tom periodu prethodili su protesti, štrajk rudara Trepče u februaru 1989. godine, političke tenzije i promene ustavnog položaja pokrajine u okviru Srbije.
Neposredno nakon usvajanja Deklaracije, vlasti Srbije raspustile su Skupštinu SAP Kosovo i nastavile proces preuzimanja pokrajinskih institucija.
Kačanički ustav
Dva meseca kasnije, 7. septembra 1990. godine, većina istih poslanika sastala se u Kačaniku, gde je usvojen takozvani Kačanički ustav.
Tim dokumentom proglašena je „Republika Kosovo kao demokratska republika“.
Institucije Srbije ni taj akt nisu priznale, dok su ga predstavnici kosovskih Albanaca smatrali pravnim temeljem paralelnog institucionalnog sistema koji je funkcionisao tokom devedesetih godina.
Različita tumačenja
Za političke predstavnike kosovskih Albanaca Deklaracija od 2. jula predstavlja početak procesa koji je, prema njihovom tumačenju, vodio ka proglašenju nezavisnosti Kosova 17. februara 2008. godine.
Nasuprot tome, tadašnje vlasti Srbije smatrale su Deklaraciju protivustavnom i pravno ništavnom, ocenjujući da njeni autori nisu imali ustavna ovlašćenja da menjaju status pokrajine.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
