„Pre 26 godina, u noći između 3. i 4. februara 2000. godine, država Srbija, preko policije i paravojne kriminalne grupe ‘Čuvari mosta’, sprovela je etničko čišćenje u severnom delu Mitrovice nad domaćim albanskim stanovništvom“, saopštio je kosovski premijer Aljbin Kurti, dodajući da je te noći ubijeno deset Albanaca, ranjeno 25, a proterane čak 1.564 porodice – ukupno 11.364 osobe.
„Narod i država Kosovo ne zaboravljaju ništa i nikoga, ni jednom!“, poručio je Kurti. „Svaka akcija u poslednjih pet godina Vlade Republike Kosovo na severu Mitrovice i severu Kosova generalno, mora se posmatrati u kontekstu događaja iz februara 2000. godine u Mitrovici, kao i terorističkog napada u Banjskoj sa ciljem aneksije teritorije 24. septembra 2023. godine“. Nije spominjao drugi deo nasilja – bombaški napad na kafić i granatiranje UNHCR-ovog autobusa.
Navršava se 26 godina od februarskog nasilja u Severnoj Mitrovici, koje je kulminiralo u noći između 3. i 4. februara 2000. godine, neposredno nakon eksplozije jedne od tri bačene bombe na tada popularni kafić „Bel Ami“ u kojem se okupljala srpska omladina u Severnoj Mitrovici. U incidentu je ranjeno više od deset osoba, od kojih su neki zadobili teške povrede, sa amputacijama ekstremiteta. Usledilo je nasilje nad albanskim civilima u severnom delu grada, tokom kojeg je ubijeno 10 Albanaca, a albansko stanovništvo je masovno napustilo ovaj deo Mitrovice.
Povodom godišnjice, gradonačelnik Južne Mitrovice Faton Peci najavio je da će sutra, u 11 časova, na novom pešačkom mostu koji povezuje severni i južni deo grada biti postavljena spomen-ploča „u čast stradalih Albanaca“. Najavljeni su i prateći događaji – izložba fotografija iz februara 2000. godine u obližnjem Kulturnom centru, kao i paljenje sveća na mostu. Peci je događaje iz 2000. opisao kao „Noć terora“, navodeći da je tom prilikom ubijeno 10 Albanaca, povređeno 25 osoba i da je, prema njegovim tvrdnjama, oko 12.000 Albanaca proterano sa severa Mitrovice.
U izveštaju UNHCR-a od 11. februara 2000. godine navodi se da je pre eskalacije nasilja na severu Mitrovice živelo oko 4.500 Albanaca, dok se nakon događaja UNHCR-u zvanično prijavilo više od 630 raseljenih, uz procenu da je stvarni broj veći jer mnogi nisu bili registrovani.
Albanski mediji i zvaničnici ove događaje godinama povezuju sa organizovanim strukturama tadašnjeg MUP-a Srbije, prozivajući poimenice penzionisanog pukovnika MUP-a Dragoljuba Delibašića, ubijenog srpskog političara Olivera Ivanovića, kao što su to i danas učinili. Delibašić, protiv koga jeste vođen postupak u vezi sa optužbama, ali za ratne zločine, je 2016. oslobođen svih optužbi u tom postupku pred kosovskim organima. U međuvremenu, Oliver Ivanović je 2018. godine ubijen, pre nego što je okončan žalbeni postupak u predmetu u kojem je bio osuđen za ratne zločine iz 1999, ali i on je u istom postupku 2016, oslobođen optužbi za događaje iz 2000. godine, kao i Delibašić.
Sa druge strane, u srpskom javnom diskursu početak februara 2000. godine vezuje se upravo za događaje koji su prethodili nasilju nad Albancima. Prvog februara granatiran je autobus UNHCR-a koji je prevozio Srbe iz južne Mitrovice, pri čemu su ubijena dva putnika. Samo dva dana kasnije usledila je eksplozija u „Bel Amiju“, što je potom dovelo do odmazde i nasilja u severnom delu grada.
Do sada su i jedna i druga strana selektivno izveštavala i prisećala se ovih događaja. I dok osvrt na februarska dešavanja iz 2000. godine u srpskom javnom diskursu vidno kroz godine jenjava, kosovske vlasti sve intenzivnije kroz godišnjice i javne osvrte tematizuje stradanje albanskih žrtava.
Kurti: „Pravda još uvek nije u potpunosti zadovoljena“
Kosovski premijer u ostavci Aljbin Kurti danas je u svom najnovijem obraćanju direktno optužio državu Srbiju.
„U noći između 3. i 4. februara 2000. godine, država Srbija je preko policije i kriminalne paravojne grupe ‘Čuvari mosta’ izvršila etničko čišćenje severnog dela grada Mitrovice od lokalnih albanskih stanovnika“, naveo je Kurti.
On tvrdi da su, kako je napisao, „pod pretnjom oružjem i smrću, te noći hiljade Albanaca nasilno izbačene iz svojih domova i proterane na južnu stranu reke Ibar“.
Kurti navodi da je tokom, kako je opisao, „kriminaln akcije kojom je rukovodila Srbija“, ubijeno deset albanskih civila, dok je 25 osoba ranjeno. On je poimenično naveo stradale, ističući da su žrtve bile starosti od 13 do 65 godina.
U nastavku saopštenja, kosovski premijer ističe da su se ovi događaji dogodili „samo sedam meseci nakon oslobođenja Kosova“ i „genocida“, naglašavajući da je Mitrovica, prema njegovim rečima, bila „jedini deo Kosova koji tada još nije bio u potpunosti oslobođen“.
„Uprkos sveprisutnom prisustvu međunarodnih mirovnih snaga i međunarodne administracije na Kosovu, tokom februara 2000. godine, Srbija je preko svojih bezbednosnih struktura uspela da iz Mitrovice protera 1.564 albanske porodice sa ukupno 11.364 člana“, naveo je Kurti.
On je dodao da pravda za ove događaje, prema njegovim rečima, „još uvek nije u potpunosti zadovoljena“, te da će, kako je naveo, biti potrebno još vremena i institucionalne brige kako bi se, kako je rekao, „žrtve etničkog čišćenja rehabilitovale od pretrpljenih gubitaka i posledica“.
Kurti se osvrnuo i na period nakon 2000. godine, navodeći da su, prema njegovim tvrdnjama, „hiljade proteranih Albanaca decenijama živele bez mogućnosti povratka u svoje kuće i imovinu“.
On tvrdi da je tek „u poslednjim godinama, nakon uspostavljanja punog suvereniteta države, vladavine prava i kontrole teritorije od strane demokratske Vlade Republike Kosovo“, započeo povratak raseljenih.
„U poslednje četiri godine izgrađeno je i obnovljeno više od 150 kuća u četiri severne opštine“, tvrdi Kurti, ističući primer Mustafe Behramija, koji se, kako je napisao, „2024. godine vratio da živi sa suprugom i troje dece u jednu od kuća izgrađenih sredstvima Vlade Kosova“.
„U Mitrovici, koja je nekada bila etnički očišćena od domaćih Albanaca, sada u gradu slobodno žive svi građani Kosova, bez obzira na etničku pripadnost: Albanci, Srbi, Bošnjaci, Romi, Turci i drugi. To je moguće jer se Vlada Kosova i lokalne institucije u Mitrovici zalažu za pravdu, jednakost, zakonitost, red i vladavinu prava, budući da je država Kosovo demokratska zemlja koja nikoga ne diskriminiše i sve građane tretira jednako“.
U završnom delu saopštenja, Kurti navodi da danas u Mitrovici „zajedno i slobodno žive svi građani Kosova, bez obzira na etničku pripadnost“, navodeći da su to Albanci, Srbi, Bošnjaci, Romi, Turci i drugi.
„Kosovo je demokratska država koja ne diskriminiše nikoga i prema svima se odnosi jednako“, naveo je on.
Na kraju, Kurti poručuje da se, kako je naveo, „ništa i niko ne zaboravlja“, dodajući da se svi potezi Vlade Kosova na severu, prema njegovim rečima, „moraju posmatrati u svetlu događaja iz februara 2000. godine u Mitrovici, kao i oružanog napada u Banjskoj 24. septembra 2023. godine“.
Pročitajte još:
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
