„Svaka religija koja negira naša istorijska prava je neprihvatljiva za naš albanski narod“ – poručio je rimokatolički sveštenik Fran Koljaj 23. jula u Studenici kod Istoka, tokom verskog obreda održanog unutar specijalne zaštićene zone srpskog manastira Bogorodice Hvostanske, bez znanja i saglasnosti SPC. Na ove poruke, ali i sam čin okupljanja, ukazala je i oštro reagovala Eparhija raško-prizrenska Srpske pravoslavne crkve, ocenjujući ih kao direktno kršenje zakona i novu u nizu ozbiljnih provokacija.
U selu Studenica kod Istoka, na arheološkom lokalitetu srednjovekovnog srpskog pravoslavnog manastira Bogorodice Hvostanske, održan je 23. jula verski obred predvođen rimokatoličkim sveštenikom Franom Koljajem. Sveštenik je tokom svog govora, kako tvrdi Eparhija raško-prizrenska Srpske pravoslavne crkve, izneo „otvorene nacionalističke poruke“ u kojima je „negirao identitet, istorijsko nasleđe i prisustvo SPC“, nazivajući srpski manastir „etnički albanskim i ilirskim“.
Eparhija raško-prizrenska je najoštrije osudila ovaj događaj, ocenjujući ga kao „teško kršenje zakona i deo šireg trenda provokacija usmerenih protiv Srpske pravoslavne crkve“.
Eparhija: Korišćen zapaljiv jezik
U saopštenju se navodi da je sveštenik Koljaj tokom govora koristio „zapaljivi jezik koji podstiče međuetničku i međuversku mržnju“, i da je okupljanje više ličilo na „politički performans“ nego na verski čin, jer su okupljeni „više delovali kao politički sledbenici, a ne kao vernici“.
Takođe ističu da nije poznato da li je obred izveden uz znanje ili odobrenje katoličkog biskupa na Kosovu. SPC podseća da je sličan događaj zabeležen i 2018. godine u Novom Brdu, nakon čega su se obraćali i Vatikanu.
„Važno je istaći da je sličan provokativan čin na arheološkom lokalitetu srpske pravoslavne crkve u Novom Brdu, unutar Specijalne zaštićene zone, izveden 2018. godine, nakon čega je Patrijaršija SPC uputila zvanično pismo Vatikanu, izražavajući duboku zabrinutost zbog zloupotrebe religije na Kosovu i Metohiji radi otvorenog podsticanja verske netrpeljivosti i razdora, kao i zbog krajnje provokativnog korišćenja arheoloških lokaliteta i Specijalnih zaštićenih zona“, navodi se u saopštenju.
Eparhija raško-prizrenska naglašava da je ovo samo najnoviji u nizu incidenata koji pokazuju zabrinjavajuću eroziju njenih prava i sloboda, koja se, kako ističu „ili otvoreno zanemaruju, ili proizvoljno tumače“.
„Brojni su incidenti na koje kosovske institucije nisu pravno reagovale ili su ih čak potpuno ignorisale. Istovremeno otvoreni napadi na SPC u pojedinim medijima i na društvenim mrežama, stvaraju atmosferu potpune nekažnjivosti za nezakonita dela usmerena protiv Crkve i njenog nasleđa na Kosovu i Metohiji“ navode.
Transkript Koljajevog govora, koji je SPC priložila kao dokaz, kao i video snimak obuhvata niz političkih poruka u kojima se, pored istorijskog revizionizma, izražavaju stavovi o ujedinjenju „albanskih zemalja“, te se SPC i Osmanlije nazivaju silama koje su „ukrale kulturno i versko nasleđe Albanaca“. U govoru se pominje i uloga OVK, rat iz 1999. i predsednik Srbije, što, kako primećuje Eparhija dodatno potvrđuje političku dimenziju skupa.
Eparhija raško-prizrenska upozorava da je ovaj slučaj „simptom dublje krize u pogledu poštovanja prava i sloboda SPC na Kosovu“, i najavljuje da će razmotriti sve pravne korake zbog mogućeg kršenja zakona i povrede specijalnog statusa zaštićene zone.
„Nažalost, nakon dve decenije upornih javnih kleveta, istorijskog revizionizma praćenog promocijom provokativnih nacionalističkih narativa, lažnog predstavljanja, negiranja identiteta, kontinuiranog širenja govora mržnje protiv Srpske Pravoslavne Crkve, kao i nasilnih upada u crkve i učestalih kršenja Zakona o specijalnim zaštićenim zonama, koje su prvenstveno uspostavljene radi zaštite kulturnog i verskog nasleđa SPC, ovakvi nezakoniti akti sve se češće sprovode bez ikakvih pravnih posledica“, pojasnili su.
Na kraju navode i da ovakvi postupci ostaju nekažnjeni zbog institucionalnog nemara i selektivne primene zakona od strane kosovskih institucija, što „dodatno ugrožava ionako krhku bezbednost i pravni status SPC i njenih svetinja na Kosovu“.
„Ovaj nemili događaj, kao i drugi u poslednjim godinama koji sve više zadiru u garantovana prava Crkve, pokazuje do kog je stepena narušen pravni okvir koji reguliše život SPC. Ovi događaji naglašavaju hitnu potrebu za jačanjem pravnog statusa Srpske Pravoslavne Crkve na Kosovu, u skladu sa međunarodnim inicijativama, kako bi se obezbedilo trajno prisustvo i sigurnost njenog sveštenstva, monaštva i vernika, kao i efikasna zaštita njenog kulturnog i verskog nasleđa pod snažnim međunarodnim garancijama“, zaključili su.
Istorijski pregled
Srednjovekovni manastir Bogorodice Hvostanske, prema podacima Eparhije rekonstruisan je na temeljima starije bazilike tokom treće decenije 13. veka. Izgrađen je u prepoznatljivom arhitektonskom stilu raške škole, pod crkvenim pokroviteljstvom nakon uspostavljanja Srpske pravoslavne eparhije Hvostanske 1219. godine, episkopskog sedišta koje je osnovao Sveti Sava.
Manastir je, kako navode ostao u neprekidnoj liturgijskoj upotrebi Srpske pravoslavne crkve sve do kraja 17. veka, o čemu svedoči bogatstvo sačuvanih dokumentarnih izvora i crkvenih artefakata. Nakon toga, manastir je prema podacima Eparhije pretrpeo oštećenja u burnim istorijskim događajima, zapusteo je, a građa je postepeno nošena.
Danas su na ovom mestu sačuvani samo ostaci velike srednjovekovne crkve, pratećih objekata i utvrđenja. Lokalitet je temeljno istražen od strane istaknutih arheologa u poslednjim decenijama, uz obimnu dokumentaciju koja je sačuvana. Brojni srednjovekovni natpisi i dokumenti iz 13. veka i kasnije svedoče o duhovnom i istorijskom značaju ovog svetog mesta.
„Budući da je reč o verskom i kulturnom dobru od izuzetnog značaja, oko ostataka crkve Bogorodice Hvostanske je 4. juna 2008. godine, uz više od četrdeset drugih većih ili manjih zaštićenih zona koje obuhvataju srpske srednjovekovne crkve i manastire, uspostavljena Specijalna zaštićena zona u prečniku od 100 metara, u skladu sa Zakonom o specijalnim zaštićenim zonama. Unutar ove zone, nikakve zabranjene ili ograničene aktivnosti, uključujući javna okupljanja, ne mogu se održavati bez prethodne saglasnosti SPC i Saveta za sprovođenje i nadgledanje“, naglasili su iz Eparhije.
U nastavku prenosimo u celosti transkript na srpskom jeziku, preuzet od Eparhije raško-prizrenske:
„Svaka religija koja utiče na naš nacionalni identitet, svaka religija koja negira naša istorijska prava, naše istorijske spomenike je neprihvatljiva za naš albanski narod. Prirodni instinkt čoveka jeste da ulepšava i idealizuje život kako bi istakao dobre strane svog života, svoje umetničke, estetske i verske vrednosti i kreativnost kao izraz života i odgovornosti.
Dragi sunarodnici, mnoge naše kulturni i verske objekte koji su pripadali Katoličkoj crkvi, uzele su dve sile koje su nam bile mračne, Osmansko carstvo i Srpsko carstvo, zajedno su sarađujući uzeli našu istoriju u svoje ruke. Srbija sa veoma snažnim uticajem u to vreme u Osmanskom carstvu, a danas sa predsednikom Erdoganom ima samo jedan cilj, da se albanski narod ne naziva albanskim, da se zove kako god želi, katolički, muslimanski, ateistički, ali ne i albanski, a sve sa ciljem da ova zemlja pripadne Srbiji.
Ali odgovorićemo i Erdoganu i Srbiji kao što smo odgovorili i na poslednji rat, iako nismo bili spremni, ali smo imali ljubav prema domovini i istorijskoj istini albanskih spomenika i kulture. Odgovorili smo vam i pobedili u ratu, za mnoge je to bilo nemoguće, ali na kraju, 10. juna 1999. godine, srpske snage su se povlačile ka Beogradu, dok su Oslobodilačka vojska Kosova i svi ostali segmenti albanskog društva marširali ka Prištini, uz aplauz, osmehe i ljubav naroda prema našim oslobodiocima.
Ovde imamo i Aleksandra – komandanta Šalje, jednog od mnogih komandanata. Zemljaci, ne bojmo se da podignemo glas za identitet, i ne dozvolimo da se naš identitet danas zove drugačije, a ne albanski. Ali, mi smo Albanci danas, Albanci juče i Albanci sutra rasuti po mnogim zemljama, a sutra ujedinjeni u jednoj zemlji. Pozivam vas sve, sa našim pozitivnim ličnim, porodičnim, društvenim, institucionalnim, političkim, vojnim i pre svega akademskim snagama, da ujedinimo snage koje su u krvi i patnji našeg naroda, krvlju kojom je zaliven svaki dlan naše zemlje, kako kaže Jevanđelje, da dobro radimo na ovoj zemlji zalivenoj krvlju kako bismo uživali u plodovima stotinu puta, šesdeset puta, trideset puta. Ne bojmo se, već da zajedno koračamo ka ujedinjenju naših albanskih zemalja.“
Uspon Nikole Džufke između oltara sa albanskom zastavom i gradonačelnika
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
