Isposnica Svetog Petra Koriškog, jedna od značajnih srpskih pravoslavnih spomenika, smeštena u okolini Prizrena – teško je oštećena u građevinskim radovima Opštine Prizren, saopštila je danas Eparhija raško-prizrenska. Radovi se sprovode suprotno Zakonu o specijalno zaštićenim zonama koji se bavi očuvanjem istorijskih kompleksa, a čiji je drevna svetinja deo. Osim toga, radovi se odvijaju bez saglasnosti i znanja Srpske pravoslavne crkve, koja traži urgentne korake međunarodnih i kosovskih institucija na zaustavljanju daljeg skrnavljenja kompleksa.
Ugrožena arheološka celovitost svetinje
Najveći isposnički manastirski kompleks u pećini – Isposnica Svetog Petra Koriškog datira, iz 13. veka.
Zbog širokog istorijskog značaja, pre svega za pravoslavni narod ali i za sve hrišćane, ali i zbog skrnavljenja u posleratnom periodu na Kosovu (nakon 1999. godine) lokalitet je uključen u sistem specijalno zaštićenih zona sa ostalim najvažnijim manastirima SPC koje se nalaze na Kosovu.
Ipak, ova kulturna baština ponovo je oštećena – arheološki i istorijski. Ovoga puta – u građevinskim radovima i to opštinskih organa.
Kako je danas saopštila Eparhija raško-prizrenska, Direkcija za ekonomski razvoj i turizam Opštine Prizren sprovela je radove probijanja staze i njenog popločavanja do same pećine odnosno isposnice, oko koje se nalazi svetinja.
Štaviše, kažu dalje, potkopani su i sami temelji ovog srednjovekovnog kompleksa.
Time je teško oštećena i ugrožena arheološka i istorijska celovitost svetinje
Suprotno zakonu i bez odobrenja SPC
Osim što je potkopavanjem temelja dodatno ugrožena sama stabilnost svetinje, posebno naglašavaju, Opština Prizren je radove sprovela suprotno Zakonu o specijalnim zaštićenim zonama u kom je upravo ova Isposnica među 50 zaštićenih zona.
Šta nalaže ovaj Zakon?
U tački jedan Zakona o specijalnim zaštićenim zonama, naznačila je Eparhija, navedeno je da se njime obezbeđuje zaštita srpskih pravoslavnih manastira, crkava, drugih verskih objekata, kao i istorijskih i kulturnih lokaliteta od posebnog značaja za zajednicu Srba na Kosovu, kao i za druge zajednice na Kosovu, kroz uspostavljanje specijalnih zaštićenih zona.
Eparhija napominje da je Isposnica Sv Petra Koriškog pod tim imenom pobrojana u članu 7r Zakona, te da postoji i mapa zaštićenog prostora oko same isposnice.
Osim toga, navode dalje, u tački 3.b-c istog Zakona navodi se i da je njegov cilj očuvanje karaktera i izgleda zaštićenih lokaliteta:
„Posebno njihovog istorijskog, kulturnog, arhitektonskog ili arheološkog konteksta, prirodnog okruženja ili estetskog vizuelnog okruženja; i sprečavanje neadekvatnog razvoja oko zaštićenih lokaliteta, uz obezbeđivanje najboljih mogućih uslova za skladan i održiv razvoj zajednica koje naseljavaju područja u okolini takvih lokaliteta kroz regulisanje razvoja i drugih aktivnosti“.
Podsetivši na ove odredbe zakona, Eparhija poručuje da je sasvim jasno da on ima za cilj očuvanje istorijskog, kulturnog i verskog nasleđa srpskog naroda na KiM, odnosno:
„Sprečavanje njegovog oštećenja i uništavanja i obezbeđivanje da se bilo kakve aktivnosti u zaštićenim zonama mogu sprovoditi, kako stoji u širem zakonskom okviru, isključivo uz prethodnu saglasnost Srpske Pravoslavne Crkve i u okviru Saveta za implementaciju zaštićenih zona“.
„Svaki drugačiji pristup predstavlja direktno kršenje zakona i ozbiljno ugrožava ne samo versko nasleđe, već i mir i međuetničke odnose na ovim prostorima“.
Međutim, Opština Prizren koja je ove radove, kako tvrdi Eparhija, sprovela – saglasnost od SPC nije dobila ni tražila, niti je Crkva imala o tome saznanja. Zakon je i u ovom delu, ističu, grubo prekršen.
„Dakle, iako je zakonom eksplicitno zabranjena svaka intervencija na ovom području – uključujući izgradnju puteva, krčenje vegetacije ili druge radove koji bi narušili arheološku i istorijsku celokupnost lokaliteta – bez navedenih saglasnosti, opština Prizren (Direkcija za ekonomski razvoj i turizam) ipak je samostalno sprovela nezakonite aktivnosti bez znanja i odobrenja SPC, čime je postojeći važeći zakon grubo prekršen, a ovaj vredni istorijski objekat ozbiljno ugrožen“.
Eparhija je iznela detalje i o tome ko je zadužen za radove. Reč je o lokalnoj kosovsko-albanskoj firmi „EUROVIA“.
U saopštenju Eparhija je objavila i fotografije, kako su precizirali, nadležnih za radove.
Zbog onoga što je sada slika samog verskog kompleksa, Eparhija sumnja da u planiranje radova nisu ni bili angažovani eksperti za kulturnu baštinu, a i to posledica oglušavanja Opštine o Zakon i odsustva koordinacije.
„Imajući u vidu krajnju neprofesionalnost radova, upotrebu teških mašina za probijanje puta uz ostavljanje razbacanog materijala i zemlje na širem prostoru lokaliteta, očigledno je da nisu angažovani eksperti za kulturnu baštinu, što je takođe posledica potpunog odsustva koordinacije sa SPC i Komisijom za specijalne zaštićene zone“, navode iz ERP.
Slika odnosa lokalnih institucija prema srpskoj baštini
Eparhija raško-prizrenska Srpske pravoslavne crkve izrazila je u ovom saopštenju najoštriji protest zbog poteza lokalnih vlasti, i poručila da oni jesu pokazatelj njihovog odnosa prema baštini SPC.
Ovakvo ponašanje prema srednjovekovnoj svetinji, istakli su, vređa vernike.
„Scene oskrnavljenih fresaka su najočigledniji pokazatelj krajnje vandalskog ponašanja prema ovoj svetinji, što duboko vređa vernike naše Crkve i pokazuje svetu kakav je odnos na Kosovu i Metohiji prema srednjovekovnom srpskom pravoslavnom nasleđu i koliko je vidno odsustvo brige i sposobnosti lokalnih kosovskih institucija, koje po zakonu u saradnji sa Crkvom i međunarodnim predstavnicima treba da pokažu makar minimum civilizacijskog poštovanja prema hrišćanskoj kulturi i spomenicima, umesto da nestručno rade na svoju ruku i nepovratno uništavaju baštinu koja je od značaja za sve ljude dobre volje“.
Srpske svetinje godinama mete devastacije i raznih napada
Srpske svetinje godinama su izložene brutalnoj devastaciji i napadima, ukazala je i ovoga puta Eparhija.
„Svojatanje srpskih svetinja koje su godinama izložene brutalnoj devastaciji i napadima, i zlonamerno prepravljanje istorije toliko ironično i licemerno zvuče kada se vidi odnos kosovskih institucija i ekstremnih grupa prema ovim svetinjama SPC na terenu. To se posebno odnosi na one prostore Kosova i Metohije gde, nažalost, trenutno nema Srba i našeg monaštva, koji se inače na drugim mestima gde žive svesrdno trude na očuvanju svoje vekovne baštine“, navodi Eparhija.
A sama isposnica bila je na razne načine skrnavljena i nakon oružanog sukoba na Kosovu 1999. godine.
„Nakon oružanog sukoba 1999. isposnica Sv. Petra je više puta skrnavljena, raskopavanjem groba svetitelja, oštećivanjem srednjovekovnih fresaka grafitima i postavljanjem albanske zastave iznad isposnice, koja se još vidi, o čemu se eparhija oglašavala tražeći zaštitu“, podseća Eparhija.
Zaštita potrebna i sada, ali i urgentni koraci institucija da se radovi zaustave
Zaštitu i to posebnim institucionalnim mehanizmima zaštite prava SPC i njenih svetinja uz čvrste međunarodne garancije – traže i sada, a pre toga zahtevaju hitnu reakciju međunarodnih institucija prisutnih na Kosovu, ali i kosovskih.
Od svih njih traže urgentne korake da se dalje skrnavljenje lokaliteta zaustavi.
„Eparhija raško-prizrenska poziva na hitnu reakciju međunarodnih institucija prisutnih na Kosovu, pre svega misija EU, EULEX, OEBS i KFOR kao i nadležne kosovske institucije, da u okviru svojih ovlašćenja preduzmu urgentne korake kako bi se zaustavilo najnovije bezakonje, sankcionisali odgovorni i obezbedila zaštita ove svetinje na licu mesta i sanirala postojeća šteta u punoj koordinaciji sa SPC…Eparhija raško-prizrenska zahteva da se hitno obustave sve protivzakonite aktivnosti i strogo poštuje Zakon o specijalnim zaštićenim zonama, kako bi se sprečilo dalje uništavanje vredne verske i kulturne baštine i očuvalo vekovno duhovno i kulturno nasleđe srpskog pravoslavnog naroda na Kosovu i Metohiji“.
O, kako su istakli, skandaloznom slučaju biće obavešten i UNESKO, kao i druge relevantne međunarodne organizacije za zaštitu kulturne baštine u Evropi, SAD i svetu.
KoSSev se upitom obratio Opštini Prizren o ovom slučaju i očekujemo odgovor.
Istorijski značaj isposnice
Osim pravnog aspekta ovog problema, Eparhija je dalje objasnila, kako su naveli, snažan moralni i istorijski značaj ove svetinje za pravoslavni narod, što prenosimo u celosti:
Isposnica Svetog Petra Koriškog predstavlja neprocenjivo duhovno i kulturno blago srpskog pravoslavnog naroda i celog hrišćanskog sveta. Ova isposnica datira iz 13. veka i pominje se u srpskim srednjovekovnim spisima, uključujući žitije Svetog Petra Koriškog koje je napisao monah Teodosije Hilandarac u 13. veku, isposnica je bila i metoh svetogorskog manastira Hilandara, što je zabeleženo u više srednjovekovnih dokumenata i dokumentovano u mnogim istorijskim radovima autora iz raznih zemalja. Vekovima je ovaj jedinstveni, i na ovom prostoru najveći, isposnički manastirski kompleks u pećini bio mesto monaškog podviga i molitve, poznat po svojoj bogatoj biblioteci rukopisa. Po istorijskim izvorima, srpski car Stefan Dušan je sredinom 14. veka ovu svetinju darivao bogatim prilozima i posećivao je sa svojom porodicom. Zbog svega toga ova isposnica je uključena u sistem specijalnih zaštićenih zona sa ostalim najvažnijim manastirima i objektima SPC na Kosovu i Metohiji. Takva istorija ovog lokaliteta svedoči o izuzetnom duhovnom značaju Isposnice Svetog Petra Koriškog, i njeno skrnavljenje duboko pogađa vernike i sve poštovaoce srpskog kulturnog nasleđa.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
