Kosovski Ustavni sud objavio je ove nedelje detaljno obrazloženje odluke, kojom je krajem aprila odbio zahtev Opštine Gračanica za ocenu ustavnosti vladine odluke o preuzimanju više od 13 hektara opštinskog zemljišta za izgradnju rezidencijalnog centra za osobe sa autizmom, Daunovim sindromom i invaliditetom, ocenjujući da je reč o projektu od jasnog i neospornog javnog interesa.
Balkanska siročad
Opština Gračanica u oktobru 2024. godine podnela je tužbu Osnovnom sudu u Prištini protiv kosovske vlade tražeći poništenje odluke iz 28. avgusta iste godine kojom je zemljište površine preko 13 hektara proglašeno imovinom od javnog značaja i dodeljeno na korišćenje dobrotvornom udruženju „Balkanska siročad“.
Opština Gračanica podnela tužbu protiv kosovske vlade zbog prisvajanja opštinskog zemljišta
Na toj parceli planirana je izgradnja Centra za decu i starije osobe sa autizmom, Daunovim sindromom i invaliditetom.
Lokalna uprava tvrdila je da vlada na ovaj način prisvaja deo opštinskog zemljišta i to uz potpuni izostanak konsultacija sa ovom lokalnom samoupravom. Istovremeno, iz Opštine su istakli da odluka kao takva šteti interesima opštine i građana.
Dan nakon podnošenja tužbe, opštinski odbornici su na vanrednoj sednici izrazili protivljenje donošenju odluke bez saglasnosti lokalne zajednice.
Opština se zahtevom potom, 2. aprila prošle godine, obratila i Ustavnom sudu, od kog je zatražila ocenu ustavnosti odluke vlade o „o proglašenju od javnog interesa izgradnju rezidencijalnog centra za autizam, Daunov sindrom i invaliditet za decu, odrasle i stare“, uz tvrdnje da ono nije u saglasnosti sa tri člana Ustava.
Kako je naveo Ustavni sud, Opština je u zahtevu argumentovala da je kosovska vlada niti resorno ministarsvo nije obavestilo niti se sa njom konsultovalo tokom pripreme projekta za izgradnju stambenog centra koji bi se realizovao na teritoriji Opštine.
Inače, tog istog dana, na spomenutoj parceli svečano je položen kamen temeljac za izgradnju ovog centra kom je prisustvovao predsednik Udruženja „Balkanska siročad“ Haljilj Kastrati (Halil Kastrati), najavljujući tada moderan kompleks za poboljšanje života ljudi sa posebnim potrebama, koji će tu imati posebnu negu i različite mogućnosti. Događaju je tada prisustvovao i bivši predsednik Skupštine Kosova, Gljauk Konjufca, predsednik Islamske zajednice Kosova, Naim Trnava i bivši predsednik Kosova, Bedžet Pacoli, delom i finansijer celog projekta.
Ipak, par meseci kasnije, u avgustu prošle godine, Ustavni sud je, na osnovu zahteva Opštine Gračanica, odlučio da stopira odluku kosovske vlade o dodeli zemljišta za ovaj centar.
Kako su tada naveli, tom merom Ustavni sud štiti interese Opštine Gračanica, a meru su u nekoliko navrata produžavali.
Ustavni sud odlučio u korist kosovske vlade
Kosovski Ustavni sud odlučio je pre oko dva meseca da je odluka kosovske vlade iz avgusta 2024. – ustavna, čime je praktično odbijena žalba ove Opštine i ukinute prethodne privremene mere.
Ovakva odluka doneta je sa šest glasova ZA i jednim protiv.
Kako je naveo ovaj sud, tom odlukom vlade, ona nije prekršila ustavne odredbe na koje se žalila Opština Gračanica.
„Sud je odlučio sa šest (6) glasova za i jednim (1) protiv, da Odluka [br. 05/218] od 28. avgusta 2024. godine Vlade Republike Kosovo nije u suprotnosti sa stavom 2. člana 12. [Lokalna vlast], stavovima 1 i 3 člana 123. [Opšta načela] i stavovima 2. i 4. člana 124 [Organizovanje i funkcionisanje lokalne samouprave] Ustava Republike Kosovo“.
Ovom se novom odlukom, inače donetom 28. aprila, poništavaju prethodne uvedene privremene mere.
„Sud je odlučio da se odluke Suda o uvođenju privremene mere od 31. jula 2025. godine i odluke o produženju privremene mere od 21. oktobra 2025. godine i 28. januara 2026. godine, ukidaju“.
Nova odluka odnosno presuda će, naveli su, stupiti na snagu po objavljivaju u Službenom glasniku.
Objavljeno detaljno obrazloženje odluke
Ove nedelje kosovski Ustavni sud je i objavio detaljnije obrazloženje ove svoje odluke.
Razmatrajući zahtev Opštine Gračanica, ovaj sud je najpre, kako su naveli, analizirao ustavni i zakonski okvir koji reguliše lokalnu samoupravu, uključujući „Ustav Kosova, Evropsku povelju o lokalnoj samoupravi, važeće zakone i dosadašnju praksu Ustavnog suda u vezi sa opštinskim nadležnostima“.
U tom kontekstu, Sud se pozvao na ustavne odredbe koje definišu nadležnosti Vlade, kao i na članove Ustava koji uređuju položaj i funkcionisanje lokalne samouprave.
Ponovo je naglašeno da su opštine osnovne teritorijalne jedinice lokalne vlasti, da raspolažu „sopstvenim“, „proširenim“ i „poverenim“ nadležnostima, kao i da je nadzor centralnih vlasti nad opštinskim aktima ograničen na proveru njihove usklađenosti sa Ustavom i zakonom.
Sud je ukazao i da se rad lokalnih organa vlasti zasniva na Ustavu, zakonima i Evropskoj povelji o lokalnoj samoupravi.
Pozivajući se na član 4 Evropske povelje, Sud je naveo da opštine imaju široka ovlašćenja, ali da ona „nisu apsolutna i mogu biti ograničena zakonom“.
U obrazloženju se dalje navodi da Zakon o lokalnoj samoupravi predstavlja ključni osnov za procenu koje nadležnosti spadaju u kategoriju „sopstvenih“ opštinskih ovlašćenja.
Istovremeno, Sud je ocenio da je za konkretan slučaj relevantan i Zakon o javnoj svojini, koji uređuje upravljanje i administriranje javnom imovinom na centralnom i lokalnom nivou.
Javni interes
Sud podseća da Zakon o javnoj svojini propisuje da se javnom imovinom mora upravljati u skladu sa načelima zakonitosti, javnosti i javnog interesa.
Takođe, isti zakon predviđa da se javnom imovinom upravlja ekonomično radi ostvarivanja javnog interesa, da su centralne i lokalne vlasti dužne da sarađuju i koordiniraju aktivnosti u tom cilju, kao i da je lokalna vlast obavezna da imovinu potrebnu za ostvarivanje javnog interese prenese Kosovu bez naknade.
Prema oceni Suda, upravo odredbe člana 16 Zakona o javnoj svojini daju prednost javnom interesu u odnosu na interese podnosioca zahteva.
U presudi se navodi da izgradnja rezidencijalnog centra predstavlja:
„Interes svih građana Kosova, uključujući građane i institucije Opštine Gračanica“.
Sud je ocenio da pravni okvir Kosova jasno daje prednost javnom interesu u slučajevima prenosa javne imovine, ali je istovremeno naglasio da takvi postupci moraju biti sprovedeni kroz transparentne procedure koje podrazumevaju saradnju i koordinaciju centralnih i lokalnih vlasti.
U obrazloženju se navodi i da tokom rasprave nijedna strana, uključujući Opštinu Gračanica, nije osporila postojanje javnog interesa za izgradnju centra.
Sud je takođe konstatovao da projekat na koji se Opština pozivala, a koji se odnosio na sporazum sa RKV „Priština“ iz 2019. godine, nikada nije realizovan, dok je kompanija uključena u pregovore o izgradnji solarnog parka 2022. godine u međuvremenu odustala od tog projekta.
Dalje se navodi da je Ministarstvo životne sredine, prostornog planiranja i infrastrukture tokom postupka istaklo da izgradnja centra predstavlja ispunjavanje međunarodnih obaveza Kosova koje proizlaze iz Evropske konvencije o ljudskim pravima, Konvencije o pravima deteta i Konvencije o pravima osoba sa invaliditetom.
„U ovim okolnostima, Sud je ocenio da je javni interes za izgradnju predmetnog objekta jasan i neosporan, tim pre što ovaj projekat ide u korist svih uključenih strana, uključujući i samog podnosioca zahteva, odnosno Opštinu Gračanica“, navodi se u presudi.
Sud je dodatno naglasio da lokalna autonomija, iako garantovana Ustavom, nije apsolutna i ostvaruje se u skladu sa Ustavom i zakonima Kosova, te da se opštinske nadležnosti u upravljanju javnom svojinom moraju posmatrati zajedno sa ustavnim nadležnostima centralnih vlasti u ostvarivanju javnog interesa.
Nema zadiranja u nadležnosti
Na kraju, Sud je zaključio da navodi Opštine Gračanica ne potvrđuju postojanje konkretnog zadiranja u njene ustavne nadležnosti. Prema oceni suda, osporena odluka Vlade doneta je u okviru zakonskih ovlašćenja i radi ostvarivanja jasnog i neospornog javnog interesa.
Sud je istakao da prenos javne imovine u ovom slučaju ne lišava Opštinu Gračanica mogućnosti da obavlja svoje nadležnosti niti zadire u ustavom garantovanu lokalnu autonomiju.
U presudi se navodi i da projekat izgradnje „Kosovskog rezidencijalnog centra za autizam, Daunov sindrom i invaliditet za decu, odrasle i starije osobe“ ne samo da je u skladu sa javnim interesom, već „direktno doprinosi unapređenju socijalne zaštite i ostvarivanju prava osetljivih kategorija društva, u skladu sa ustavnim i međunarodnim obavezama Republike Kosovo“.
Zaključno, Ustavni sud je utvrdio da osporena odluka Vlade ne povređuje opštinske nadležnosti niti prihode garantovane članovima 12, 123 i 124 Ustava Kosova.
Preuzimanje i objavljivanje tekstova sa portala KoSSev nije dozvoljeno bez navođenja izvora. Hvala na poštovanju etike novinarske profesije.
